Het high-end
credo stelt dat hoe minder het muzieksignaal wordt
bewerkt, hoe beter dat is. Ieder elektronisch circuit,
elk stukje draad, de toonregeling of een schakelaar
tasten het signaal aan — en dus ook de muzikale
beleving. Daarom zult u ook geen grafische equalizers,
spatial enhancers, "subharmonische synthesizers"
of soortgelijke gimmicks van dit kaliber tegenkomen
in high-end apparatuur. Met dergelijke apparatuur
laten we niet alleen het streven naar de muzikale
werkelijkheid varen, zij voegen eveneens onnodige
elektronica toe aan de signaalweg. Door het
minimaliseren van de hoeveelheid elektronica en
contactovergangen tussen u en de muzikant(en), kunnen
high-end audioproducten de directheid van de muzikale
ervaring maximaliseren.
Minder is meer....
Stel uzelf voor dat u staat te
kijken aan de rand van de Grand Canyon, overweldigd
door de grootsheid van het tafereel (de foto rechts
is aan te klikken voor een vergroting van een van
Ansel Adams' meesterwerken). U ervaart niet enkel de
uitgestrektheid van dit massieve beeldhouwwerk dat
uit het diepste van de aarde werd uitgehouwen, maar
tevens dringen al de meer subtiele details van het
landschap zich aan u op, levendig en levend. U kunt
fijne gradaties van kleur en tint waarnemen in de
lagen van het gesteente — onderscheidingen van
de vele tinten rood kunnen direct worden waargenomen.
Subtielere details van de enorme rotsformaties worden
simpelweg onderscheiden door ernaar te kijken,
waardoor uw waarneming wordt versterkt en verdiept.
Contrasten tussen licht en schaduw lichten het
schijnbaar oneindige netwerk van scheuren en
afgronden uit. Hoe langer en beter u kijkt, hoe meer
u ziet. De rijkdom aan zintuiglijke prikkels doet u
stilstaan aan de rand, met diep ontzag voor de
ondoorgrondelijke schoonheid van de natuur.
Stel uzelf nu voor dat u naar
diezelfde Grand Canyon kijkt door een raam dat is
samengesteld uit diverse lagen glas, waarvan elke
laag net niet volmaakt doorzichtig is. Eén laag
heeft een enigszins grijze ondoorzichtige kwaliteit,
waardoor de levendige roodtinten afgevlakt worden en
veel van hun onderscheid verliezen. De fijne
korrelstructuur van de daarop volgende laag
vermindert uw vermogen om de textuur in de
rotspartijen waar te nemen. Nog weer een andere laag
brengt het contrast terug tussen licht en schaduw,
zodat de immense breedte en diepte van de Canyon tot
een plat vlak is geworden. En tenslotte begrenst ook
het raamkozijn zelf uw uitzicht, waardoor de impact
van het grote overzicht verloren gaat. In de plaats
van de directe en onmiddellijke werkelijkheid van het
staan aan de rand van de Grand Canyon, is nu het
uitzicht gekomen over een grijzig, somber, levenloos
en kunstmatig landschap. U kunt zulke beelden net zo
goed op een televisie bekijken....
Het beluisteren van muziek die wordt afgespeeld via
een middelmatige geluidsinstallatie is als het kijken
naar de Grand Canyon door het gelaagde glas. Elk
component in de afspeelketen — CD-speler,
draaitafel, voorversterker, eindversterker,
luidsprekers en de kabels die alles verbinden —
vervormt het doorgegeven signaal enigszins. Dat is
onvermijdelijk. Het ene product kan een grof en
korrelig tapijt leggen over de textuur van
individuele instrumenten. Een ander apparaat haalt
het dynamisch contrast tussen luide en zachte
passages onderuit, waardoor de dynamische expressie
van de componist of muzikant wordt afgezwakt. Weer
een ander component drapeert een dikke, sombere
grauwsluier over de muziek, waardoor het subtiele
tonale kleurenspel wordt vernietigd en alle
instrumenten worden 'overgoten' met een nietszeggend
timbre. En tenslotte vermindert het raamkozijn —
dat wil zeggen, het complete elektronische en
mechanische weergeefsysteem — de grootsheid of
omvang die de artistieke bedoeling van de artiest
weergeeft.
Bij high-end audio gaat het erom zoveel mogelijk van
die glaslagen in de eerste plaats te verwijderen,
waarna de lagen die mogen blijven zo doorzichtig
mogelijk worden gemaakt. Hoe minder ramen [lagen] en
hoe minder invloed deze hebben op de informatie die
er doorheen gaat, des te dichter we komen bij de
werkelijkheidservaring en des te dieper de verbinding
met de muzikale boodschap.
Waarom zijn high-end audioproducten meer transparante
ramen die uitkijken over de muzikale gebeurtenis dan
de 'stereo-installaties' van de elektronicagigant?
High-end producten worden ontworpen om goed te klinken
— dat wil zeggen, zoals in het echt. Ze worden
niet ontworpen om "goed" te presteren
volgens de een of andere willekeurige technische
specificatie of meetmethode. De ware high-end
ontwerper luistert
naar het product tijdens alle stadia van ontwikkeling,
na het verwisselen van bepaalde onderdelen en als
gevolg van het uittesten van diverse verschillende
technieken, ten einde het meest
werkelijkheidsgetrouwe geluid voort te brengen dat
maar mogelijk is [met dat component]. Hij combineert
technische vaardigheid en kennis met muzikale
gevoeligheid om een product te creëren, dat het
beste de muzikale boodschap weet over te brengen.
Deze toewijding ontaardt veelal in ijverig speurwerk,
waarmee honderden uren van luisteren, plus een
nauwgezette aandacht voor elke factor die van invloed
is op het geluid, gemoeid zijn. Vaak zal een duurder
onderdeel worden toegepast om de geluidskwaliteit van
het product te verbeteren, terwijl de verkoopprijs
niettemin gehandhaafd blijft. De meerprijs voor het
toevoegen van het muzikaal superieure onderdeel komt
dan op rekening van de marge van de fabrikant. Waarom?
Omdat de high-end ontwerper [meestal] diep begaan is
met muziek en haar weergave.
Anderzijds
worden de massaproducten van elektronicagiganten
veelal ontworpen vanuit de gedachte dat zij goed
moeten presteren "op papier" — middels
de technische specificaties van het apparaat —
wat soms ten koste kan gaan van de geluidskwaliteit.
Een goed voorbeeld hiervan is de "THD-oorlog"
uit de jaren '70 en '80. THD betekent "totale
harmonische vervorming" [total harmonic
distortion], een specificatie die alom als maatstaf
voor de kwaliteit van een versterker gehanteerd wordt
door onervaren consumenten (maakt u geen zorgen als u
dat ook heeft gedaan; immers: wie heeft het niet
gedaan, voordat zijn of haar kennis over dit
onderwerp daagde?) Hoe lager de THD-waarde, des te
beter de versterker werd geacht te zijn. Dit bracht
elektronicagiganten ertoe om producten op de markt te
brengen met snel kleiner wordende THD-waardes. Het
werd uiteindelijk een wedstrijd om te zien welk merk
de meeste nullen achter de komma had bij de THD-specificatie
(we hebben het over bijvoorbeeld 0,001% THD). Veel
consumenten kochten hun receivers of versterkers
uitsluitend op basis van deze specificatie.
Hoewel een lage THD-waarde een prijzenswaardig
ontwerpdoel is, ontstond er destijds een groot
probleem als gevolg van de methode
waarmee deze lage vervormingscijfers werden
gerealiseerd. Eén techniek voor het terugdringen van
vervorming in een versterker wordt "terugkoppeling"
[feedback] genoemd. Daarbij wordt een gedeelte van
het uitgangssignaal
van de versterker teruggekoppeld naar de ingang.
Grote hoeveelheden terugkoppeling verlagen de THD,
maar veroorzaken tegelijkertijd allerlei andere
problemen, die de muzikale kwaliteiten van de
versterker aantasten. Maar zouden de
elektronicagiganten het destijds erg hebben gevonden
dat de grote hoeveelheden terugkoppeling, toegepast
in hun versterkers en receivers, deze producten in
werkelijkheid slechter
liet klinken? Geen denken aan. Het enige dat telde
was het vervaardigen van een handelsartikel dat in
grotere hoeveelheden zou verkopen. Zij verruilden
muzikale prestaties voor een onbetekenende technische
specificatie, die aan het grote publiek als zijnde
van groot belang werd verkocht. Kopers die hun
audiocomponenten aanschaften op basis van een blad
met technische gegevens bleven zitten met middelmatig
of slecht presterende geluidssytemen. Ironisch genoeg
bezaten de versterkers met de laagste THD-cijfers
waarschijnlijk ook de laagste weergeefkwaliteiten.
Dit voorbeeld illustreert het enorme verschil tussen
fabrikanten die produceren voor de massamarkt en de
overwegingen van high-end ontwerpers en fabrikanten
over wat een audiocomponent behoort te doen.
De laatsten geven er veel meer om hoe hun product
klinkt dan dat het presteert op de testbank.
Zij weten ook dat hun gehoor van muzikaal gevoelige
luisteraars alleen maar zal kopen op basis van
geluidskwaliteit en niet op basis van specificaties.
[Specificaties kunnen wel de doorslag geven, als
bijvoorbeeld een minimaal versterkervermogen vereist
is of wanneer CD-speler en een versterker
elektronisch bij elkaar moeten passen.]
High-end audioproducten worden niet alleen met het
oor ontworpen, maar worden ook vaak met de hand
geassembleerd door bekwame vakmensen die trots zijn
op hun werk. Vaak zijn het zelf ook audiofielen, die
hun producten met dezelfde zorgvuldigheid bouwen als
die welke met betrekking tot de geluidsapparatuur in
hun eigen huis wordt verlangd. Deze nauwgezette
aandacht voor detail resulteert in een betere
constructie of bouwkwaliteit. Beter gebouwde
kwaliteit kan niet alleen leiden tot een betere
geluidskwaliteit van het component, maar ook tot een
langere periode van betrouwbaarheid en afwezigheid
van tekenen van slijtage. Bovendien kunnen
kwalitatief hoogwaardige handgebouwde componenten een
gevoel van trots bezit schenken waaraan de makers van
in massa geproduceerde producten niet kunnen tippen.
High-end audioproducten worden vaak geruggesteund
door een betere klantenservice dan mid-fi producten.
Omdat high-end fabrikanten meer om hun producten en
klanten geven, bieden zij over het algemeen langere
garantietermijnen, gemakkelijkere onderhouds- en
vervangingsroutines en betere service. Het is niet
ongebruikelijk voor high-end fabrikanten om producten,
die buiten de garantietermijn vallen, kosteloos te
repareren. Dat wil niet zeggen dat u nu zo'n
behandeling moet verwachten; alleen dat het soms
gebeurt bij high-end en dat het ondenkbaar is bij
massaproducten. High-end ondernemingen geven om hun
klanten.
Deze kenmerken zijn ook van toepassing op high-end
speciaalzaken. De high-end dealer heeft een passie
voor muziekweergave met u gemeen en de wens om een
goede service te bieden. Wanneer u gewend bent om
audio-apparatuur bij de elektronicagigant te kopen,
zult u aangenaam verrast kunnen raken tijdens een
bezoek aan een betere speciaalzaak. In plaats van te
trachten om u iets te laten kopen dat wellicht niet
het juiste product voor u is, zal de zich van zijn
verantwoordelijkheid bewuste high-end dealer ernaar
streven een systeem samen te stellen dat u zo lang
mogelijk voorziet van een zo hoog mogelijke muzikale
beleving. Zulk een dealer geeft voorrang aan uw
muzikale bevrediging boven "de aanbieding van de
maand".
Tenslotte kan worden gesteld dat high-end audio
apparatuur net zo goed uit Nederland, Griekenland of
Brazilië kan komen, als uit Japan. Het is niet zo
dat de beste audio-apparatuur automatisch afkomstig
is uit Japan of de Verenigde Staten.
Kharma
luidsprekersysteem,
op specificatie voor deze ruimte gebouwd;
waar liggen de grenzen?
Bezien vanaf een wat dieper
gelegen standpunt meen ik dat high-end audioproducten
fundamenteel verschillend zijn van massaproducten. Al
vanaf het moment van hun geboorte (op papier of in
het hoofd van de ontwerper), in de doelstelling van
hun ontwerp, het design, de bouw en de marketing, tot
aan de manier waarop de componenten zullen worden
gebruikt zijn high-end audiocomponenten heel erg
verschillend van hun mid-fi neefjes.
We weten inmiddels dat datgene wat de high-end
onderneming onderscheidt van de elektronicagigant de
zorgzame houding is, waarmee de high-end ontwerper
muziek benadert. Hij maakt geen dozen die kunnen
worden verkocht als ieder ander huishoudelijk of
handelsartikel; hij maakt muziekinstrumenten, waarvan
de prestaties van doorslaggevende invloed zijn in de
wijze waarop zijn klanten muziek zullen beleven. Het
high-end component is de fysieke manifestatie van een
diepgevoelde interesse en aandacht voor de juistheid
waarmee muziek wordt gereproduceerd, en daarmee ook
in welke mate daarvan door de klant wordt genoten.
De high-end ontwerper bouwt producten, waarnaar hij
of zij zelf ook zou willen luisteren. Omdat hij om
muziek geeft is het belangrijk voor hem hoezeer en op
welke wijze een onbekende luisteraar — wellicht
duizenden kilometers verderop — de vreugde van
muziek beleeft. Hoe groter de betrokkenheid
van de luisteraar bij de muziek, des te beter de
ontwerper zijn werk heeft gedaan.
Een bekend ontwerper van digitale processors is het
toonbeeld van deze toewijding. Er was voorzien in een
eersteklas weerstand op een bepaald punt in zijn
nieuwe ontwerp. Zo'n weerstand kost een euro, in
plaats van het centenwerk van de meeste weerstanden.
Op het moment dat het ontwerp klaar was om in
productie te gaan, zocht de ontwerper nog naar
veranderingen die de kwaliteit van het product nog
verder konden verbeteren. Voor de grap probeerde hij
een exotische weerstand uit, die tien euro kostte.
Hij was verrast te horen hoeveel beter het component
klonk na deze verandering en kon niet verdragen dat
het product zou worden verkocht met de weerstand van
één euro. De onderneming paste de productie aan en
bouwde de weerstanden van tien euro in het component
in, hoewel de verkoopprijs reeds was vastgesteld
— gebaseerd op de kosten van de goedkopere
weerstand. High-end ontwerpers trachten kwaliteit toe
te voegen aan hun producten, in plaats van de kosten
ervan te drukken.
In de ogen van de high-end ontwerper is het
elektronische of mechanische ontwerp niet louter een
technische aangelegenheid; het is ook een daad van
liefde en toewijding. Het is voor degenen die niet
aan een dergelijke benadering gewend zijn verrassend
om de manier te ervaren, waarop elk aspect van het
ontwerp van een bepaald product — zowel
technisch als muzikaal — wordt onderzocht. Het
ethos van muziekweergave reikt tot in de kern van het
bestaan van de high-end ontwerper: het betreft geen
baan waarvoor hij dagelijks komt opdagen. Het
resultaat voor de luisteraar is de manifestatie van
een beduidend krachtigere en intiemere betrokkenheid
bij de muziek, dan dat er mogelijk is met apparatuur
die werd ontworpen zonder deze vorm van toewijding.
Wat is High-End
Audio ?