basstrap of meubelstuk...

basstraps in het plafond
en langs de zijwanden;
sommigen zijn tevens
diffusers op het eerste reflectiepunt

Achtergrondinformatie
over zelfbouw van Basstraps

Wat is een Basstrap?
Een definitie:

Een basstrap is een akoestisch
massa-veer-systeem,
dat op grond van zijn constructie is afgestemd
op een specifieke resonantiefrequentie.

Uit deze definitie wordt duidelijk dat het massa-veersysteem maximaal resoneert op een bepaalde frequentie. Hierdoor is maximale opname van akoestische energie mogelijk op en rondom die frequentie.

Het piekabsorptiegebied van het massa-veersysteem omvat doorgaans 2 octaven, maar het effectieve absorptiegebied zo'n 4 octaven. Door kunstgrepen is een nog groter bereik mogelijk, met name naar het hoog toe, door bijvoorbeeld externe stoffering.

De basstrap op de foto links lijkt wel een meubelstuk, maar is verantwoordelijk voor breedbandige laag- en laagmiddenabsorptie, alsmede voor verstrooiing van midden- en hoge tonen.

Het doel van een basstrap is in principe absorptie van lage frequenties.
De in een basstrap ingesloten luchtkolom wordt in resonantie gebracht door geluid dat via de voorplaat op een of andere manier in de holle ruimte terecht komt. Resonantie van een dergelijke luchtkolom vraagt veel energie om in stand gehouden te worden. Deze energie wordt geleverd in de vorm van akoestische energie die op die manier een de ruimte wordt onttrokken.

Uit het bovenstaande kan daarom opgemaakt worden dat een basstrap in alle gevallen een constructie is, waarin in elk geval een holle ruimte is opgenomen. Deze holle ruimte is altijd hermetisch afgesloten van de rest van de ruimte, uitgezonderd via de voorplaat.

De voorplaat kan allerlei vormen aannemen. De foto's die over deze pagina verspreid staan laten in elk geval een aantal gezichten van basstraps zien onder allerlei verschillende omstandigheden, van een woonsituatie tot een geluidsstudio. In de meeste gevallen zal het toch gaan om dedicated muziekruimtes, omdat het in de praktijk vaak beduidend moeilijker is om in een woonruimte echte basstraps in te bouwen. Niettemin, waar een wil is is ook vaak een weg.


naar boven

De tekening rechts laat het basisprincipe zien van een basstrap - in dit geval een cornertrap of een schuin in de hoek geplaatste basstrap. Het kan echter voor hetzelfde geld een aan het plafond hangende basstrap zijn, dat zal duidelijk zijn.

Het basisprincipe van de basstrap is dus vrij simpel en als zodanig is ie ook vrij simpel te bouwen. In zijn eenvoudigste vorm bestaat een basstrap uit een schuin in de hoek geplaatste plaat van high-density glas- of steenwol, 5cm dik. De hoek moet hermetisch afgesloten worden, van links naar rechts maar ook van vloer tot plafond, of anders moet er een bodem of deksel in zogezegd.

In de tekening hieronder is een basstrap te zien die over een heel wandoppervlak of het plafond is verdeeld.




De schuinstaande voorplaat van de basstrap die schematisch hierboven is weergegeven heeft twee bijkomende voordelen:

1. Verdeling van resonanties in het (lage)middengebied, als gevolg van de continu veranderende hoogte of diepte (afhankelijk van plafond- of wandmontage);
   
   
2. Het absorptiebereik van de basstrap wordt breedbandiger, omdat ook de inwendige resonantiefrequentie van de absorber breder wordt vanwege de niet-parallelle wanden in de holle ruimte.
   
   
   
   naar boven
   
   
   
   

basstrap/diffuser op de achterwand
en basstraps in het plafond
een prachtig voorbeeld
van een totaalontwerp

wat is een staande golf?

Waarom Basstraps?

Het belangrijkste motief om basstraps in een luisterruimte (of woonkamer) aan te brengen is het realiseren van een evenwichtiger verlopende lagetonenweergave. De invloed van kamerresonanties kan met de specifieke afstemming van enkele absorbers worden gereduceerd. Het overvloedige beton in de meeste moderne woningen is verantwoordelijk voor een bijna totale afwezigheid van natuurlijke laagabsorptie in de ruimte - iets dat bij oudere houtbouw, zoals zwevende vloeren of houten plafonds, in (soms veel te) ruime mate voorhanden is.

Verder is het zo dat "bass-management" een onderdeel vormt van het grotere akoestische plaatje. Wanneer een luisterruimte akoestisch geoptimaliseerd wordt vormt het beheersen van de invloed van de kamer op het onderste register van de muziek een speerpunt. Andere speerpunten zijn reflectiebeheersing (diffusie), nagalmbeheersing (algehele aankleding) en resonantiepatroon en opstelling luisterdriehoek.





Bovenstaande tekening toont het principe van de zogenaamde kwart-golflengte basstrap. Het isolatiemateriaal is op 1/4 van de te dempen golflengte voor de muur aangebracht. Hetzelfde isolatiemateriaal zou TEGEN de muur geen enkel effect hebben op het laag, vandaar dat absorberende elementen voor lage frequenties altijd volumineus moeten zijn: het isolatiemateriaal bevindt zich doorgaans op 1/4 van de golflengte van de resonantiefrequentie van het massa-veersysteem.

Het absorberen van middenfrequenties en hoge tonen is relatief eenvoudig. Veel materialen die in iedere woonkamer aanwezig zijn doen dit. Tapijt, meubilair, kasten, wandaankleding, dit alles heeft een grote invloed op de absorptie van midden en hoog, maar weinig of niet op de absorptie van het lage register (onder 250Hz). Door al die aankleding ontstaat juist maar al te vaak een slechte verhouding tussen de gemiddelde absorptie van die drie gebieden, laag, midden en hoog.
Door basstraps in te bouwen wordt ook aandacht geschonken aan dat derde gebied - het lage register, waarvoor helaas volumineuze constructies nodig zijn op grond van natuurkundige wetten die vooralsnog niet te omzeilen zijn, behalve langs elektronische weg.

Het wordt duidelijk waarom er afstand tot de wand nodig is - feitelijk 1/4 van de te dempen golflengte - wil het absorptiemateriaal effectief kunnen zijn.
De holle ruimte die zo ontstaat gaat overigens niet werkelijk van de inhoud van de kamer af; de basstrap is juist volkomen 'toegankelijk' voor lage frequenties!

Welk type Basstrap?

De door SoundScapeS meest toegepaste basstrap is de lattenabsorber, zoals er op de foto rechts een te zien is in zijn meest elementaire vorm.
De foto hieronder toont een visueel fraaiere exponent van de lattenabsorber.


Duidelijk is te zien dat de horizontale (hangende) basstrap een zeer diepe holle ruimte achter zich heeft, die in combinatie met de specifieke voorplaat voor een afstemfrequentie van 70Hz of lager kan zorgen.

De aan de wand hangende basstrap is bedoeld voor lage middenfrequenties, maar ook voor het verstrooien van hogere middentonen.

Een voordeel van de lattenabsorber is het gegeven dat dit type basstrap werkelijk enkel lage frequenties absorbeert, maar hoog en midden ongemoeid laat en zelfs netjes terugwerpt de ruimte in, vanwege het door latten gegroefde oppervlak.
Het gaat een paar stappen te ver om te stellen dat een lattenabsorber gelijk ook een goede diffuser is, maar als de vorm van de voorplaat bovendien gebogen wordt, zoals rechtsonder op de foto te zien is in de ruimte met plafonddiffusers, ontstaat zeker ruimtelijke spreiding van geluidsgolven - in zekere zin dus een embryonale vorm van echte diffusie.

Het grootste voordeel van de lattenabsorber is echter de mogelijkheid tot nauwkeurige afstemming van de resonerende frequentie, omdat het hier in feite om een Helmholz resonator gaat.

Een combinatie van basstraps die op verschillende frequentiegebieden zijn afgestemd met telkens 1/3 oktaaf tussen de afstemfrequenties, levert een goede aanvullende laagabsorptie op die de nagalmtijd in het laag op gelijk nivo kan brengen met die van midden en hoog.

naar boven

De vraag, "welk type basstrap" laat zich niet standaard beantwoorden. Een en ander is volledig afhankelijk van de situatie ter plaatse.
Het moet in elk geval altijd maatwerk zijn; een op maat gesneden configuratie van basstraps dus.

Een tweede type basstrap, eenvoudiger dan de lattenabsorber maar minder geschikt voor het dempen van frequenties onder 100Hz, is de paneelabsorber. Hierbij is de voorplaat een doorgaans dun paneel (triplex 4-7mm) of een akoestisch plafond- of wandpaneel.
Informatie hieromtrent is op een speciale pagina over paneelabsorptie te vinden. Klik HIER voor deze pagina

Het voordeel van de paneelabsorber is de eenvoud van bouwen. Het levert een zeer goedkope vorm van aanvullende laagmiddenabsorptie.
Dit type basstrap is minder goed zuiver af te stemmen op een specifieke tertsband, maar kan wel op globaal een heel frequentiegebied, zoals het lage middengebied of het middengebied worden afgestemd.

Op de tekening hiernaast is de principiële opbouw van een paneelabsorber te zien, in dit geval een plafondexemplaar, maar er is geen verschil met een staande wandversie:

Wanneer u goed kijkt naar de onderste van de twee tekeningen rechts is te zien dat het frontpaneel los hangt in hoekprofielen, zoals bijvoorbeeld bij een systeemplafond het geval is.
Hieruit volgt dat een systeemplafond een prima paneelabsorber kan zijn. In de praktijk van een huiskamer is het plafond soms het enige oppervlak dat groot genoeg is en gebruikt kan worden als laagmiddenabsorber, door het installeren van een verlaagd akoestisch systeemplafond.

Bouwbeschrijving Lattenabsorber

De lattenabsorber wordt door SoundScapeS veelvuldig toegepast in een akoestisch totaalontwerp waar ruimte is voor serieus bass-management. Door op bovenstaande tekening te klikken start u een animatie die de basisconstructie toont zoals hieronder omschreven.

Hoewel niet zo simpel in opbouw als de paneelabsorber bestaat de lattenabsorber niettemin uit een relatief eenvoudige basisconstructie, die met enige creativiteit smaakvol vormgegeven kan worden zoals uit de diverse foto's op deze pagina kan blijken.

De voorplaat (dempmateriaal en latten) van deze basstrap bevindt zich op een bepaalde afstand voor de wand en definieert zo de diepte van de holle ruimte.

Afgezien van de voorplaat zelf moet deze holle ruimte volledig hermetisch afgesloten worden - een ontwerpcriterium dat het rendement van de basstrap grotendeels bepaalt!!
Een kleine lekkage op plekke waar dit niet is voorzien is voldoende om het rendement van een goede basstrap te verminderen en moet boven alles voorkomen worden. Hieraan dus veel aandacht schenken bij de constructie en niet bezuinigen op siliconenkit.....

De voorplaat is in de praktijk bij voorkeur een uitneembaar geheel, dat onafhankelijk van de basstrap zelf kan worden gedemonteerd of vervangen indien een andere resonantiefrequentie of vulling van de holle ruimte gewenst is. De voorplaat is uitneembaar bevestigd in de houten lijst, die op zijn beurt vast aan de ondergrond (muur, plafond) is bevestigd.

De opbouw van de voorplaat is, van binnen naar buiten, als volgt:

• High-density glas- of steenwolplaat
  dikte 2,5-10cm; SoundScapeS adviseert Rockwool Bouwplaat 221 (dhz) of een soortgelijke plaat zoals Rockwool Multiboard (alleen via groothandel)
  
  
• Houten frame of lijst waarin bovengenoemde plaat hangt en die op zijn beurt weer luchtdicht past in de houten lijst, die luchtdicht met de ondergrond is verbonden;
  
  
• Direct daar overheen een opgespannen laag akoestisch transparante stof (tbv vezeldichtheid en ter voorkoming van inkijk tussen de latten door);
  
  
• De latten zelf, bevestigd op het houten frame waar de minerale wolplaat ook in hangt.

De minerale wolplaat, de laag stof en de latten zitten dus stijf tegen elkaar aan! Zie ook de animatie hierboven


naar boven

Wanneer u van SoundScapeS bouwplannen voor lattenabsorbers ontvangt, bijvoorbeeld als onderdeel van een akoestisch totaalontwerp, zijn er 5 variabelen die samen de afgestemde basstrap vormen die wordt voorgesteld om te bouwen (zie ook de tekening hierboven):

1. Diepte holle ruimte
   in overleg van 2,5 tot 250cm;
   
   
2. Dikte en aard dempmateriaal
   (high-density minerale wolplaat);
   
   
3. Latdiepte, ofwel de dikte van de lat;
   
   
4. Latbreedte, simpelweg de breedte van de lat;
   
   
5. Latafstand, ofwel de breedte van de luchtspleet tussen twee latten.
   
   

U is in feite geheel vrij in de visuele uitvoering van dit alles. De basstraps op de meeste foto's lijken ofwel haast meubelstukken te zijn, ofwel zijn geïntegreerd met de wanden en/of het plafond. Het is uiteraard ook mogelijk om de 'latten' uit geschilderd MDF te maken; het hoeft er niet altijd als een edelhout constructie uit te zien. Een en ander is mede afhankelijk van de afmetingen van de latten die toegepast moeten worden volgens het bouwplan.

Het is niet altijd mogelijk om gebruik te maken van latafmetingen van uw eerste keus, omdat het dan soms onmogelijk is om de gewenste resonantiefrequentie daarmee te realiseren. Soms is een bepaalde latmaat onvermijdelijk, in combinatie met de beschikbare diepte, maar uiteraard houdt SoundScapeS zoveel als mogelijk rekening met uw voorkeur. Zo ver gaat de persoonlijke aanpak!

Zolang het bouwprincipe zoals beschreven wordt gerespecteerd mag de basstrap elke vorm aannemen die u daarvoor geschikt acht of waarvoor u hebt laten inspireren door de foto's.

Zoals u kunt zien op de foto links is het mogelijk om in een woonkamer serieus aan bass-management te doen. Via het plafond wordt breedbandige absorptie verkregen waardoor de nagalmtijd van de gehele ruimte onder beheersing komt.

Hoewel het in theorie allemaal aardig lijkt, is de praktijk vaak lastiger, zo blijkt uit de ervaringen van SoundScapeS. Basstraps nemen daadwerkelijk fysieke ruimte in beslag, en als er in de ruimte sprake is van echte laagfrequente problemen, dan is het onvermijdelijk dat er diepe basstraps moeten worden ingezet. Dat is een behoorlijk ingrijpende operatie in een woonkamer.

Kosten van Basstraps.
De kosten kunnen desgewenst laag gehouden worden, maar ook behoorlijk wat hoger uitvallen wanneer hardhout of een andere massieve houtsoort wordt gebruikt. Lattenabsorbers kunnen van relatief goedkoop hout worden gemaakt en aan het gezicht worden onttrokken door stoffering.

De visuele aspecten behoeven geen belemmering te zijn; ook voor weinig geld is de basstrap visueel neutraal te maken door deze bijvoorbeeld geheel achter stoffering te verbergen of wellicht neutraal te schilderen. De stoffering moet dan wel op een minimale afstand van 25mm voor de latten worden aangebracht, anders zal de werking van de basstrap niet meer kloppen.

Ook een paneelabsorber mag gerust met stof aan het gezicht worden onttrokken, mits de stoffering de voorplaat niet raakt en met dien verstande dat dan natuurlijk de absorptiewaarde van de constructie als geheel verandert. Een uitwendig gestoffeerde basstrap zal immers veel meer midden en hoog absorberen dan een uit hout opgetrokken basstrap of lattenabsorber.

In een serieuze dedicated luisterruimte is een of andere vorm van bass-management onontbeerlijk voor het beheersen van resonanties en staande golven. SoundScapeS ontwerpt en levert u de bouwplannen voor de benodigde basstraps, alsmede een voorstel voor de configuratie die op maat gesneden is voor uw specifieke ruimte.

Als u na het lezen van deze informatie niet bang bent voor wat houtbewerking kunt u contact opnemen met SoundScapeS. Als u al dat getimmer niet wilt kunt u ook nog overwegen om losse basstraps in te zetten in de vorm van tube traps.

Klik HIER om naar de pagina over Tube Traps te gaan.


naar boven