Goed beschouwd is er reeds vanaf de geluidsdrager — en strikt genomen zelfs al vanaf het opnamestadium — sprake van twee geheel gescheiden geluidskanalen: links en rechts (bij meerkanaalsweergave uiteraard even zoveel geluidskanalen). Vanaf dat moment hebben we dus ook te maken met het transport van twee afzonderlijke elektrische audiosignalen, waarmee ook afzonderlijk (links zowel als rechts) dingen fout kunnen gaan.

Deze scheiding, nodig voor het realiseren van stereo-weergave, verdubbeld tevens het aantal potentiële mogelijkheden tot onachtzaamheid, alsmede de noodzaak tot handhaving van zoveel mogelijk elektrische, mechanische en elektromechanische symmetrie door de gehele weergeefketen.

In sommige high-end audiocomponenten worden de signalen van de twee audiokanalen van begin tot eind reeds geheel mechanisch en/of elektrisch gescheiden bewerkt. Dat zal de kosten van een dergelijk apparaat verdubbelen ten opzichte van een vergelijkbaar component, dat niet een strikt gescheiden bouwwijze heeft — deze gescheiden bouwwijze wordt, soms terecht en soms ten onrechte 'dubbel mono' genoemd.

Strikt genomen behoort er bij 'dubbel mono' ook een dubbele voeding (één transformator voor elk kanaal) aanwezig te zijn, hetgeen dus niet het geval is bij apparaten die volledig gescheiden zijn opgebouwd, vanaf het voedingsgedeelte.

Vanaf de CD-speler of digitale processor lopen er twee interlinks (geleiders) naar de (voor)versterker — de linkse en de rechtse geleiders. Deze zijn uiteraard ook 'symmetrisch': ze zijn even lang, van gelijk fabrikaat en op identieke wijze afgemonteerd met identieke, onlangs nog gereinigde RCA-connectoren.....
Beide interlinks komen nergens op hun weg van CD-speler naar voorversterker in aanraking met netsnoeren of andere bekabeling.
Ook ontwerpers van high-end audiocomponenten gaan soms heel ver in hun mogelijkheden om de audiosignalen van het linker en rechter kanaal identiek te bewerken of te transporteren. Dat moet ook wel, want een kanaalongelijkheid van meer dan 1,5dB is op zichzelf erg goed hoorbaar. De meeste fabrikanten nemen geen genoegen met meer dan 0,5dB kanaalongelijkheid in hun product, of dat nu een elektronisch of een elektromechanisch component is.

Voor een eindgebruiker is het vrij gemakkelijk om ergens in de fysieke opstelling of aansluitwijze van de geluidsinstallatie één of een aantal onachtzaamheden toe te staan, die uiteindelijk de moeizaam door de fabrikant verkregen 0,5dB kanaalongelijkheid (samen met een aantal andere belangrijke criteria) méér dan teniet doen. Deze vanuit onwetendheid of ongeïnteresseerdheid in het leven geroepen houding van de eindgebruiker leidt er dus toe dat high-end geluidsapparatuur gewoon niet tot high-end prestaties in staat is, ondanks alle goede zorgen van de ontwerper. In een andere verhandeling ('Wat is High-End Audio') werd al gesteld dat de talloze kleine aandachtspunten, voorzorgsmaatregelen, voorschriften en vuistregels die in de loop van deze artikelenreeks naar voren zouden komen alléén dan werkelijk resultaat kunnen hebben, als ze ook allemaal samen en tegelijkertijd worden gerespecteerd. De herhaalde nadruk op nauwgezetheid, aandacht en een synergetische aanpak bij het proces van het optimaliseren van huiskamerweergave wordt zodoende duidelijk — kleine onachtzaamheden 'hier' hebben grote gevolgen 'hier en daar'....

Het plaatsen van een fors meubelstuk in de onmiddellijke nabijheid van één van de luidsprekers zal tot een onmogelijk te corrigeren onbalans in het geluidsbeeld leiden. Er zijn dus gradaties in de grofheid waarmee de symmetrie kan worden verstoord: voorgaand voorbeeld werd aangehaald om te laten zien dat een grove verstoring van de symmetrie, als direct gevolg van elektronische of mechanische onachtzaamheden door de eindgebruiker nooit meer ongedaan kan worden gemaakt door wat voor soort correcties dan ook. Er kan worden gepoogd om dergelijke situaties te compenseren met een lapmiddel of een paardenmiddel. Met de milde balansregelaar kan weliswaar worden gecompenseerd voor de 'zwakkere' weergever, maar het eindresultaat zal onbevredigend blijven omdat het niet alleen een lager volume is waarvoor moet worden gecompenseerd. In het geval van het meubelstuk is ook het ruimtelijk beeld geheel verstoord, net als de weergave van micro-details. Voorkomen is veruit te prefereren boven het achteraf (trachten te) compenseren wat eigenlijk niet meer te compenseren is.

Door de gehele weergeefketen heen worden de twee audiokanalen in mindere of meerdere mate gescheiden bewerkt en getransporteerd door symmetrisch ontworpen producten die links en rechts het signaal op precies dezelfde wijze bewerken, via symmetrische geleiders doorgesluisd naar het volgende apparaat of de luidsprekers, waarna het elektrisch signaal nog moet worden omgezet in een mechanische trilling van een conus of membraan in de weergever (die op zijn beurt ook zoveel mogelijk identiek is gebouwd als zijn partner voor het andere kanaal). Achterop de (eind)versterker worden links en rechts luidsprekerkabels van gelijke lengte en fabrikaat aangesloten die geen van beiden parallel lopen aan bijvoorbeeld een netsnoer. Als één kabel al een netsnoer ontmoet dan kan dat, liefst ongelijkvloers, loodrecht worden gekruist. De onbalans als gevolg van een netsnoer dat langs één van de twee luidsprekerkabels loopt is subtiel maar hoorbaar bij een systeem dat op alle overige kwaliteitspunten reeds werd geoptimaliseerd.

De twee luidsprekers zijn zogenaamde elektromechanische componenten. Op hen rust de allermoeilijkste taak om het elektrische audiosignaal om te zetten in een mechanische replica van dat signaal, en wel middels 'trillende vetvrije membranen', al of niet in een kastbehuizing. Dynamische luidsprekers worden ook wel 'puntbronstralers' genoemd, omdat zij het geluid vanuit een klein punt in de driedimensionale ruimte afstralen en niet — zoals dipool- of 'lijnstralers' — vanaf een groot oppervlak in de ruimte. De linkse en rechtse geluidsbronnen dienen dan ook exact op dezelfde plaats in de driedimensionale luisterruimte opgesteld te staan, want het geluidsbeeld (ruimtelijk en klankmatig) van een puntbronstraler in een begrensde ruimte wordt sterk bepaald door de driedimensionale plaats van de geluidsbron in die ruimte. Zo sterk dat afwijkingen van meer dan 1 centimeter echt moeten worden voorkomen als het er op aankomt.

Met betrekking tot de fysieke luidsprekeropstelling ontstaan er maar al te gemakkelijk de zwaarst wegende asymmetrische fouten die u als gebruiker in de keten kunt inbrengen. Dat komt omdat luidsprekers, die 'op het oog' (zo doet men dat immers vaak) identiek werden opgesteld, eigenlijk helemaal niet zo identiek staan opgesteld — tenminste, niet identiek genoeg om high-end prestaties te waarborgen als de luidsprekers die kwaliteiten zouden bezitten. Afwijkingen van meer dan een centimeter of drie zullen bij plaatsing uit de losse pols al gauw ontstaan en dat is al beslist teveel om nog als 'symmetrisch' te kunnen worden aangemerkt. Het loont dus de moeite om de opstellingsratios heel goed na te meten, alvorens deze definitief te maken. Een identieke waterpas-opstelling van de beide puntbronnen is van essentieel belang voor een correcte en identieke driedimensionale opstelling. Dit aspect heeft een directe invloed op de hoek van afstraling van het directe geluidsveld en is als zodanig primair bepalend voor de directheid en impact van de ruimtelijke presentatie.

In laatste instantie zal de ruimte zelf de grootste invloed uitoefenen op de introductie van kanaalongelijkheid of afwijkingen van de mooie rechte lijn binnen 0,5dB. Zelfs in de beste luisterruimtes kunnen sterkteverschillen van 10dB aanwezig zijn!


naar boven

Symmetrie voert tot Synergie

De vele geluidsinstallaties die ik reeds mocht beluisteren waren nooit volmaakt; ook de allerbesten niet. Naast de klassieke, in een ander artikel aangehaalde opstellingsfouten van de luidsprekers (deze komen het meest voor en zijn gelukkig gratis op te lossen) scoren laakbare fouten ten aanzien van symmetrie in fysieke opbouw en opstelling van de geluidsinstallatie het hoogst. In wel 90% van de gevallen waarmee ik in de loop der jaren te maken kreeg, was de een of andere vorm van asymmetrie geslopen of geaccepteerd.
Hele gekke dingen bleken mogelijk, terwijl de eigenaar zich niettemin vertwijfeld ging afvragen of high-end audio misschien dan tòch een commercieel verzinsel was. Ik heb gezien dat één luidspreker liggend op een kartonnen doos die achter de bank lag werd opgesteld en de andere op de bijgeleverde spikes. De linker (of rechter) luidsprekerkabel plus alle netsnoeren worden door sommige hi-fi liefhebbers samengebonden, teneinde de vele snoeren en kabels gemakkelijker onzichtbaar weg te kunnen werken. Meubelstukken die één van de twee luidsprekers geheel of gedeeltelijk aan het oog onttrekken; een kort stukje prima kabel aan de linker luidspreker, maar tien meter lampensnoer aan de andere omdat het anders te duur zou worden; een CD-speler boven op een luidspreker geplaatst; de rechter of linker luidspreker op de televisie, de andere bovenop het audiorack..... Het kan niet op.

Dit zijn wel erg extreme voorbeelden, maar ze toonden in elk geval twee dingen voor mij aan: Ten eerste dat symmetrie op heel veel verschillende manieren behoorlijk ernstig verstoord kan worden door de eindgebruiker en dat deze — eenmaal zo verstoord — onmogelijk nog ooit volledig gecorrigeerd kan worden; het stoorniveau kan hooguit worden teruggebracht tot acceptabele niveaus en dus tot een onnodig compromis, aangezien de situatie helemaal niet zou hoeven te bestaan als er voldoende zorgvuldig te werk zou zijn gegaan.
Het tweede gegeven dat voor mij is komen vast te staan is dat de veel muziekliefhebbers eigenlijk 'mislukte apparatuurliefhebbers' zijn, ondanks hun overtuiging dat zij met muziek begaan zijn. Dat is een boude uitspraak, ik weet het, maar allerlei tekenen wijzen op de waarheid ervan. Want welke echte muziekliefhebber accepteert een compromis dat hij voor hetzelfde geld ook geheel kan vermijden? En welke echte muziekliefhebber zal niet elke mogelijkheid aangrijpen om meer muziek weer te kunnen geven door een relatief kleine ingreep? En iedere rechtgeaarde audiofiel, in het bezit van een high-end geluidsinstallatie, wil tot elke prijs ook echte high-end prestaties kunnen horen en niet gewoon een gemiddeld goed hi-fi geluid. De echte meerwaarde van high-end audio wordt daarom niet alleen door de portemonnee gegarandeerd, maar ook door de betrokkenheid, kennis en bekwaamheid van de eigenaar van die apparatuur. Aangezien juist op dat punt heel wat 'muziekliefhebbers' en 'audiofielen' het echt laten afweten zijn het eigenlijk vooral mensen die inderdaad van muziek houden en daarvoor vaak heel wat extra geld overhebben, maar die er verder niet naar om willen kijken en geen nazorg of periodiek onderhoud eraan willen geven. Soms zijn het ook gewoon mensen die graag mooie of exclusieve apparatuur bezitten en niet meer van muziek houden dan een willekeurig ander mens.

De vraag dient zich hier op hoever u zelf wilt gaan in het optimaliseren van uw systeem. Als u meent dat u waar heeft gekregen voor uw geld en als het systeem presteert op een niveau dat voor u acceptabel is, dan is dat in principe ver genoeg, hoewel er best nog meer potentiële kwaliteiten in het systeem zitten. Heel wat muziekliefhebbers gaan simpelweg niet verder dan uitpakken, opstellen of installeren en spelen.

Bij echte audiofielen is er geen verband tussen de winkelprijs van de geluidsinstallatie en de hoeveelheid energie die er door de gebruiker in wordt gestoken om de prestaties nog verder te optimaliseren. Bij apparatuur- en muziekliefhebbers die hun geloof enkel met de mond belijden kun je dan ook met lede ogen toezien hoe behoorlijk kostbare systemen uitgepakt en zonder zinvolle aandacht voor opstelling en randvoorwaarden gewoon maar aangesloten en aangezet worden. De eigenaar heeft geen werkelijke ambities om de prestaties van het systeem verder op te voeren, hoewel het zich daarvoor beslist leent. Audiofielen zijn na de feitelijke aankoop soms nog tijden in de weer met hun wellicht bescheidener geprijsde systemen, om dan na een maand of drie trots te melden dat het eindelijk goed genoeg klinkt om te mogen komen luisteren.

Een nog kleiner groepje audiofielen is bereid om er helemaal voor te gaan en zal dus op geen enkel punt tolereren dat een maatregel, hulpmiddel, component of opstelling enige asymmetrie, en daarmee de noodzaak tot een compromis introduceert. Die felbegeerde symmetrie moet koste wat kost worden gehandhaafd en loopt als een rode draad door alle andere maatregelen heen: als een maatregel ten koste gaat van enig aspect van de symmetrie hoeft het meestal niet, al zijn andere kenmerken ervan nog zo positief. In de meeste gevallen kan het behoud van symmetrie alleen met heel veel succes in een dedicated luisterruimte worden doorgevoerd. In een woonsituatie is zoiets heel wat minder gemakkelijk en vaak simpelweg onmogelijk.

De audiofielen die, naast de andere fundamentele aspecten, ook het principe van elektrische, mechanische en elektromechanische symmetrie van het begin tot het eind van de weergeefketen weten te behouden (want het komt eerder neer op behouden dan op herwinnen), worden beloond met een muzikale presentatie die de som der delen overstijgt — een synergetisch proces heeft blijkbaar plaatsgevonden, waarin alle aspecten die bepalend zijn voor de weergave de aandacht hebben ontvangen die vereist is om hun integratie en integriteit te behouden; de muzikale presentatie realiseert een niveau dat onmogelijk gerealiseerd kan worden met precies dezelfde apparatuur in precies dezelfde ruimte, wanneer de maatregelen en randvoorwaarden zouden worden veronachtzaamd. Het is daarbij onvermijdelijk dat voldoende aandacht aan de akoestische situatie dient te worden gegeven, opdat de subtiliteiten die de vanuit de opname op de weergave overgedragen worden niet verloren gaan in een overdaad aan reflecties.

Dus: High-End Alleen voor Audiofielen?

Het voornoemde synergetische eindresultaat van een audiofiele opstelling van high-end geluidsapparatuur is vaak de reden dat geluidsinstallaties, waarvan de prijs 5 tot 10% bedraagt van de duurste sets op de markt, beter, muzikaler en coherenter kunnen klinken dan zo'n peperdure geluidsinstallatie. Tien tegen één dat achter de eerstgenoemde goedkopere geluidsinstallatie een eigenaar schuilgaat met veel essentiële audiokennis (niet zozeer technisch gepraat dat niets met muziek of de fysieke opstelling van doen heeft), met tijd om creatief te zijn en die succesvol is in de toepassing van de principes, als gevolg van simpele nauwgezetheid en consequentheid van handeling.

Als ik beweer dat een consequente toepassing van de op deze website besproken principes voldoende is om alle (thans bekende) klassieke en minder klassieke consumentenfouten te vermijden, dan zult u dat misschien wel willen geloven. Als ik vervolgens stel dat de toepassing van die principes zodoende een grondvoorwaarde is voor kwaliteitsweergave, dan wilt u dat wellicht ook wel van mij aannemen. Maar de meeste mensen haken af — leken, vakmensen en iedereen daar tussenin — als ik zou stellen dat kwaliteitsweergave op termijn onmogelijk is, wanneer het consumentenaandeel in uw aankoop, uw opstelling en het onderhoud van uw geluidsinstallatie wordt verwaarloosd of genegeerd. Toch is dat naar mijn mening wel degelijk waar, vooral omdat u reeds eerder toegaf dat de tweede stelling op waarheid berustte. Maar als u het niet gelooft maakt dat ook niets uit. Zelf uitproberen zal het u snel genoeg duidelijk maken.

Vergis u niet: er worden geluidsinstallaties opgesteld die meer kosten dan een ton, hoewel het spul nog steeds niet heel goed klinkt — al helemaal niet als de prijs in aanmerking wordt genomen. Natuurlijk, er is bijvoorbeeld best veel detail of een geweldig basfundament of een erg goede plaatsing van instrumenten hoorbaar — misschien wel alle drie aspecten tegelijk. Soms zijn die aspecten zelfs opvallend te noemen. Maar tegelijkertijd is dat dan ook weer alles: werkelijk muzikale integratie en coherentie — afgewogen, afgerond, compleet en symmetrisch, waarbij de ruimte zelf als het ware deel uitmaakt van het systeem als geheel — is de alles overkoepelende eigenschap. Een synthese van al de genoemde aspecten wordt zeer zelden aangetroffen, hetgeen illustreert dat er, naast een financiële investering, ook een ander soort investering gevraagd wordt: het consumentenaandeel.

U moet bijvoorbeeld zelf de winkelier attent maken op de mogelijkheid dat een netconditioner voor u wellicht noodzakelijk is, omdat u in hetzelfde huizenblok woont als de buurtbakker (die elektrische ovens gebruikt die veel stroom trekken). Dit kan één van de duizend-en-één redenen zijn dat een mooi ontworpen installatie van een ton of meer dan nog steeds niet echt klinkt als zodanig.

In de loop der jaren ben ik gelukkig ook weleens aangenaam verrast door muzikale, coherente en geïntegreerde presentaties van zeer betaalbare systemen, die met zorg, geduld en veel experiment samengesteld werden. Het geheel werd vervolgens zorgvuldig opgesteld in een ruimte die akoestisch acceptabele eigenschappen heeft, maar waarin heus geen kapitalen versleuteld hoeven te zijn aan speciale akoestische maatregelen. De eigenaars waren zonder uitzondering mensen die zeer begaan waren met zowel muziek als geluid en over ruime luisterervarig beschikten. Dergelijke audiofielen houden er meestal erg specifieke meningen op na over de wijze waarop zij hun systeem tot die grotere prestaties dwongen, en het is altijd duidelijk dat zij allemaal een heel eigen evolutionaire groei doormaken en de resultaten daarvan omzetten in de praktijk.

Het systeem dat op mij persoonlijk ooit de grootste indruk heeft gemaakt was niettemin tamelijk kostbaar. Maar opgesteld in een ruimte waarin ook veel geld was geïnvesteerd ten behoeve van akoestische maatregelen bracht dit systeem een muzikale presentatie ten gehore die voor mij als een referentie geldt voor wat er op dit gebied mogelijk is. De eigenaar van deze geluidsinstallatie bleek op zo'n beetje elk gebied van home-audio dan ook zelf een echte expert te zijn.

Kwetsbaar als een Pasgeboren Baby

"Een high-end geluidsinstallatie is zo kwetsbaar als een pasgeboren baby", is een uitspraak die in audioland weleens wordt gebezigd door lieden die de meerwaarde van het consumentenaandeel kennen en op waarde weten te schatten. En een terechte uitspraak, zo zal menig audiofiel kunnen beamen. Maar misschien is een high-end set nog wel kwetsbaarder: ongeveer net zo kwetsbaar als een te vroeg geboren baby. En er is bovendien nòg een overeenkomst: met de juiste en speciale verzorging groeien ze uit tot hetgeen ze behoren te worden.......

Aan de andere kant hoeft er ook maar net dìt te gebeuren, en de meer dan gemiddelde (synergetische) weergave van een met zorg opgestelde en op alle punten geoptimaliseerde high-end audioset wordt gereduceerd tot een weergave die qua evenwicht, coherentie en muzikaliteit hooguit nog kan concurreren met de betere hi-fi consumentenelektronika. Als u hiermee in de praktijk wordt geconfronteerd kunt u zich inderdaad terecht gaan afvragen waarom er zoveel ophef over al dat high-end geklets moet worden gemaakt; het houdt immers niets in, zo blijkt wel uit de weergave van buurmans' audioset, die weliswaar vijfmaal zoveel kostte als de uwe, maar niet echt beter presteert, zeker niet op alle punten tegelijk en al helemaal niet vijf keer zo goed, zoals de prijs suggereert!
Maak uzelf niet tè blij als u ook dergelijke ervaringen meemaakt of hebt meegemaakt: uw buurman is feitelijk een mislukte apparatuurliefhebber — eventueel met echte muzikale ambities, als hij tenminste niet voortdurend langsrijdende treinen en opstijgende straalvliegtuigen laat horen via zijn geluidsinstallatie — maar niettemin is hij blijkbaar niet in staat zijn systeem op te voeren tot het maximale prestatieniveau dat ermee kan worden behaald. Als hij dat wel had gekund, dan had u wellicht uw eerste high-end luisterervaring kunnen ondergaan en dat zou u dan niet meer losgelaten hebben. Ook zult u nadien niet meer twijfelen over de legitimiteit van echte 'high-end audio'.


naar boven



De Ultieme Nachtmerrie — 1

De ultieme nachtmerrie voor een echte audiofiel met een zorgvuldig geoptimaliseerde high-end geluidsinstallatie wordt werkelijkheid, als door een onachtzaamheid — bijvoorbeeld tijdens het opnieuw opstellen van de set na onderhoud of verhuizing — een essentieel opstellingscriterium ongewild of onbewust door hem of haar geweld wordt aangedaan. Dezelfde geluidsinstallatie die voor de verbouwing nog een synergetische prestatie kon leveren is daartoe plotseling niet meer in staat in de nieuwe opstelling (of woning). En aangezien de eigenaar uit eigen ervaring weet tot welke prestaties het systeem in potentie capabel is, wordt de nachtmerrie meer en meer werkelijkheid naarmate het langer duurt of moeilijker wordt om het oude synergetische kwaliteitsniveau weer terug te halen. Want WAT is het dat u precies vergat? Zie dat maar eens uit te vinden..... Dat kan een nachtmerrie zijn.

Een praktijkvoorbeeld van zo'n nachtmerrie komt uit mijn eigen ervaring en vond zijn oorsprong in het incorrect aarden van de geluidsinstallatie. Bij het maken van een hernieuwde opstelling van apparatuur en luidsprekers werd de verbinding met de aarde op een ietwat andere manier tot stand gebracht als voorheen. Deze verandering werd op dat moment ingegeven door een onjuiste redenatie, maar dat besefte ik natuurlijk niet.

Na opstelling, opwarming en stabilisatie van de apparatuur was echte kwaliteitsweergave nog altijd niet teruggekeerd, terwijl er op dat moment een volstrekte onduidelijkheid bestond omtrent de oorzaak van het probleem (het kwam nog altijd niet in me op om aan die redenatie te gaan twijfelen). Het heeft een week of vier geduurd alvorens duidelijk werd dat het probleem veroorzaakt werd door een onterecht gewijzigde aardingsmethode van de geluidsinstallatie.

Nachtmerries als deze kunnen leiden tot een toestand die eerder in een verhandeling ('Wat is High-End Audio?') werd omschreven als 'audiophiliae nervosa'. Over de psychologische motieven om in een dergelijke toestand te geraken kunt u met name eens het artikel 'Tussen de Oren' nalezen, dat op dezelfde pagina als dit artikel kan worden gevonden.

Logica schrijft voor dat de zoektocht naar de oorzaak of oorzaken van ieder willekeurig probleem bij voorkeur dient te beginnen met een onderzoek naar de meest voor de hand liggende oorzaak, waarna langzaamaan verder kan worden gekeken naar 'verder gezochte' oorzaken. Wijsheid zou in het praktijkvoorbeeld hierboven zijn: onmiddellijk de gewijzigde aardingsmethode ongedaan maken en de oude aansluitwijze herstellen, om vervolgens vast te stellen of het probleem daarmee al of niet uit de wereld is. Maar aangezien de nieuwe aansluitmethode werd ingevoerd op basis van voldoende overtuigende technische argumentatie, kon het gemakkelijk gebeuren dat dit aspect in eerste instantie geheel over het hoofd werd gezien. De redenatie voor de nieuwe methode bleek uiteindelijk mank te gaan en was volledig verantwoordelijk voor het feit dat de prestaties van het systeem achterbleven bij de eerder behaalde resultaten.
De nachtmerrie bestaat natuurlijk uit de wetenschap (gehoormatig vastgesteld) dat er duidelijk iets mis is met de weergave en bijgevolg is er dus ergens in de fysieke opstelling of aansluitingen van het systeem ook iets mis, maar er kan niet onmiddellijk worden vastgesteld WAT er dan precies mis is....

Er kan, zo kunt u ook opmaken uit vele onafhankelijke bronnen over high-end audio, behoorlijk wat door de eindgebruiker worden veronachtzaamd zonder dat zulks nu meteen in een echt slecht geluid resulteert. Toch zal elke veronachtzaming wel degelijk een negatief effect hebben op een of ander aspect van de muzikale presentatie en vertegenwoordigt zodoende een onnodige verlaging van die prestaties. Onnodig, omdat het aspecten en opstellingscriteria betreft die 'onder verantwoordelijkheid vallen' van u, als eindgebruiker. Natuurlijk spreekt niemand u aan op die verantwoordelijkheid als u deze veronachtzaamd, hoewel 'fatsoenlijke' audiofielen de neiging hebben om elkaar te helpen met audiofiele problemen.

Een echte audiofiel is zich doorgaans zeer bewust van het gelijkwaardige belang van elk detail, dat op de een of andere manier van invloed kan zijn op de weergave van het systeem. Het streven naar symmetrie heeft daarom niet alleen maar betrekking op de tastbare zaken die uitgebreid aan de orde zijn gekomen, maar ook op het besef dat alle details in feite evenveel aandacht nodig hebben om zinvol te kunnen zijn. En zinvol is een maatregel pas (in verband met het streven naar high-end audio), als de uitwerking ervan ook positief geïntegreerd kan worden met het systeem als geheel. De maatregel moet dus niet alleen maar als individueel aanwijsbare positieve bijdrage aan het een of andere aspect van de weergave tot uitdrukking komen, maar tevens moet die positieve bijdrage niet tegelijk aanleiding zijn voor het een of andere opvallende kenmerk of signatuur dat erdoor aan de weergave wordt verleend. De maatregel moet dus feitelijk niet opvallen -- moet de weergave bijna ongemerkt gemakkelijker en completer maken. "Opvallen" is dus niet 'high-end'....

Het voorbeeld van de vier weken durende nachtmerrie als gevolg van een foutieve aardingsmethode illustreert de consequenties van kleine maatregelen in het gebied van de randvoorwaarden voor audio, met grote consequenties in de muzikale presentatie, alsmede de soms moeizame en langdurige weg terug naar het vinden van de (meestal zelf geïntroduceerde) oorzaak of oorzaken van de gebrekkige prestaties. Maar bovenal toont het de kwetsbaarheid van geoptimaliseerde high-end audio aan -- kwetsbaar als een pasgeboren baby....

De Ultieme Nachtmerrie — 2

Na het lezen of ervaren van dit of andere praktijkvoorbeelden zou bij u de indruk kunnen ontstaan dat de oplossingen feitelijk de hele tijd al binnen bereik hebben gelegen. Het uitleggen van de specifieke probleemsituatie bij een bezoek aan de speciaalzaak zou immers kunnen maken dat er oplossingen voor dergelijke problemen worden aangedragen door de dealer. Gelukkig is dat ook zo, met name bij de meeste elementaire probleemgevallen, en het loont daarom altijd de moeite om de problematiek rond het optimaliseren van uw eigen geluidsinstallatie kenbaar te maken.

Het is ook goed mogelijk dat u, als ervaren audiofiel, meer kennis van zaken in huis heeft heeft omtrent de feitelijke 'verantwoordelijkheden' die de eindgebruiker betreffen. Bovendien bent u beter als geen ander bekend met de speciale omstandigheden en kenmerken van uw geluidsinstallatie en uw luisterruimte, alsmede van de randvoorwaarden zoals netspanning, aarding en (ont)koppeling. Met andere woorden: als uw dealer zich voornamelijk heeft gespecialiseerd in het verkopen van goede apparatuur, dan is dat op zichzelf nog niet voldoende om aan de speciale wensen en dito problemen van echt betrokken eindgebruikers tegemoet te komen. Bijgevolg zult u in zo'n geval uw heil ofwel elders moeten zoeken, ofwel in uw eigen creativiteit moeten duiken om aldaar de oplossingen vandaan te halen.

Toen ik met een nachtmerrie omtrent mijn nieuwe luidsprekers eens bij mijn eigen dealer aanklopte voor raad en hem mededeelde dat ik mijn luidsprekerkabel ervan begon te verdenken dat deze een onevenredige eigen signatuur aan het geluid van deze nieuwe speakers oplegde, was hij het daar niet mee eens: hij deelde mij onomwonden mee dat een willekeurige andere kabel nooit in staat zou zijn om mijn problemen van akoestiek en luidsprekeropstelling op te lossen. Dàt gegeven was mij ook al jaren bekend, maar het had niets te maken met de aard van het probleem dat ik hem op dat moment voorlegde. Ik wilde namelijk slechts een willekeurige luidsprekerkabel meenemen naar huis, teneinde zelf te kunnen vaststellen of het probleem met de laagweergave, ondanks de andere kabel, nog steeds zou bestaan. Ondanks mijn argumenten hield mijn dealer bij hoog en bij laag vol dat een andere kabel mijn probleem niet kon oplossen. Persoonlijk kan ik zo'n onderwerp pas laten rusten als gehoormatig ook echt is vastgesteld dat zo'n willekeurige andere kabel inderdaad niet die ingrijpende positieve invloed kan hebben op het probleem....
Wat meegespeeld kan hebben is de aard van die kabel: een vrij kostbare massieve zilverstrip. Daar KAN niks mis mee zijn, zal ie misschien gedacht hebben. Uiteindelijk kreeg ik twee andere kabels mee om te testen en bleek DAT probleem inderdaad daarmee verholpen. De nieuwe kabel kostte zo'n 10% van de zilverkabel, maar presteerde niettemin beter. Daarnaast testte ik zowel de duurdere als de goedkopere variant van mijn nieuwe kabel en daarbij bleek de goedkopere het beste te presteren in mijn geval. Het kan allemaal dus.

Een tweede verklaring voor de wat ongenuanceerde stellingname van de dealer moet wellicht worden gezocht in zijn onvermogen om zich in te leven in de dingen die ik vertelde reeds te hebben gedaan m.b.t. eliminatie van de meest voor de hand liggende oorzaken. Hij kon zich daarom ook niet goed voorstellen dat luidsprekerkabel in deze situatie de bron van alle ellende was. Goed beschouwd was zijn raadgeving om de oorzaak van mijn probleem überhaupt niet te zoeken in de luidsprekerkabel wel wat ondoordacht, aangezien hij ook behoort te weten dat er altijd een minieme kans bestaat dat luidsprekerkabel problematisch uitwerkt in een nieuwe luister- of apparatuursituatie.

Het vinden van de 'hoofdschuldige' — de luidsprekerkabel — betekent uiteraard niet dat er in de nieuwe luisterruimte nu helemaal geen opstellings- of akoestiekprobleem zou kunnen bestaan. In dit specifieke geval bleek de luidsprekerkabel uiteindelijk voor het overgrote deel verantwoordelijk te zijn voor de klankafwijking in de basweergave, de geoptimaliseerde luidsprekeropstelling en de akoestiek blijken verantwoordelijk te zijn voor een relatief klein aandeel van het basprobleem. De nieuwe luidsprekerkabel, die klankmatig nu geen signatuur meer oplegt aan de presentatie, laat nu beter horen wat er nog mis is met de akoestiek, aangezien alle overige randvoorwaarden zijn geoptimaliseerd.

Van een echte speciaalzaak voor high-end audio mag u feitelijk meer verwachten dan alleen medewerking bij het op proef uitproberen van producten: meer kennis, ervaring, toegespitst advies en een snellere oplossing van audiofiele problemen. Zo'n dealer behoort in de eerste plaats bij u thuis langs te komen, teneinde zelf vast te stellen wat de precieze aard van het door u beschreven probleem is. Elke dealer die dit niet, of pas na heel lang zeuren wil doen, is niet de juiste dealer voor u wanneer u zelf niet zoveel wilt experimenteren als de voorgaande voorbeelden illustreren.



Een Moraal?

Geen moraal; een conclusie. In de eerste plaats is het wijs om voor uzelf vast te stellen tot welk van de twee groepen eindgebruikers u behoort of wenst te behoren: tot de passieve muziekliefhebbers of tot de actieve muziekliefhebbers. Als u tot de eerste groep meent te behoren bent u wellicht het beste gediend met een goede hi-fi geluidsinstallatie, die ook bij minder aandachtige opstelling en aansluiting nog tot acceptabele muzikale prestaties in staat is. Maar iedereen die zich schaart onder de twee groep van muziekliefhebbers accepteert het 'eindgebruikersaandeel' dat in deze verhandeling is besproken. Het is heel goed mogelijk om dat gebruikersaandeel te nuanceren en om niet zover daarin te gaan als de echte 'cracks', maar u weet nu dat de high-end prestaties van uw systeem een lineair verband houden met het door u ingebrachte eindgebruikersaandeel bij het behoud van de symmetrie en het oplossen van allerlei problemen die kunnen ontstaan als gevolg van een actieve wisselwerking met uw liefhebberij. Er wordt voldoende geschreven over dit onderwerp om de meeste kennis zelf te vergaren.

In feite heb ik ruim 30 jaar geleden deze selfmade weg verkozen en het is allemaal erg interessant en leerzaam geweest, maar ook erg moeilijk, langdurig en gedisciplineerd, vooral voor wat betreft het handhaven van de rigiditeit en consequentheid van de experimenten — een wetenschappelijk instelling en zorgvuldigheid is absoluut vereist als deze kennis op eigen kracht vergaart en getoetst moet worden. Als u een 'chaoot' bent; of iemand die snel opgeeft; of iemand die niet de concentratie kan opbrengen om tot het einde (van een project) te gaan — als u zich hierin herkent is het wellicht geen verstandige weg om te volgen.

Voornoemde eigenschappen staan namelijk betrouwbare onderzoeksresultaten, consequente werkmethoden en daadwerkelijk hoorbare en structurele vooruitgang van de geluidskwaliteit in de weg en leiden meestal tot het tegenovergestelde: tegenstrijdige bevindingen als gevolg van willekeurig gekozen en ongestructureerde werkmethoden, uiteindelijk uitmondend in frustratie over 'high-end' en een mogelijke afkeer van de hele materie.

In zo'n geval zult waarschijnlijk een goed resultaat boeken als u een goede relatie aanknoopt met een echte high-end speciaalzaak of met een externe adviseur. U mag verwachten dat deze mensen wel over de bovengenoemde kwaliteiten kunnen beschikken en even succesvol zijn in het verkopen van hun 'maatwerk', als in het opbouwen van een goede zakelijke en adviserende relatie met u als klant. Bovenal — en dat lijkt misschien absurd — luisteren deze mensen in hun eigen vrije tijd nog echt naar muziek.

Veel hifi-winkeliers hebben geen behoefte meer om thuis nog lekker naar muziek te luisteren, aangezien zij al de hele dag met muziek omringd zijn. In mijn loopbaan in de audio is dit misschien wel de meest teleurstellende ontwikkeling geweest die ik mocht gadeslaan: de kwaliteit van de apparatuur is op de meeste punten absoluut onvergelijkbaar met en beter dan die van 30 jaar geleden, maar de kwaliteit van de begeleiding, de aard van de opgebouwde vertrouwensrelatie en het succesvol optimaliseren van de geluidsinstallatie door de speciaalzaak is niet meegegroeid. In het bijzonder de praktische toepassing van akoestische theorie is een teleurstellende aangelegenheid. Tegenstrijdige adviezen, ontoereikende adviezen of ronduit verzinsels -- alles is mogelijk om maar niet te hoeven toegeven dat met name die akoestiek een vaag en enigszins magisch gebied is.


naar boven