N.B.: alle afbeeldingen zijn aan te klikken voor een vergroting.

Doel van deze pagina.

Het doel van deze pagina is zonder twijfel om u het best mogelijke inzicht bieden in hetgeen u mag verwachten als u besluit om samen met SoundScapeS een muziekruimte te gaan inrichten.

Hoewel elk project op zichzelf uniek is en zeer zeker anders dan dit project, kennen ze toch allemaal dezelfde opbouw:

inventarisatie van mogelijkheden, ideeën en problemen,
gevolgd door een voorlopige uitwerking van de verzamelde informatie

Het conceptplan zal in overleg en na goedkeuring van de daarin toe te passen materialen, constructies en produkten, in één of meer vervolgstappen in detail door SoundsScapeS worden uitgewerkt.

Afhankelijk van de intensiteit van de communicatie, de snelheid van wederzijds reageren en de complexiteit van het project kan het totale proces van A tot Z zomaar drie tot acht weken duren en 30 tot 50 werkuren vergen.; het project in dit voorbeeld strekt zich zelfs uit over een periode van bijna een half jaar.

De letterlijke weergave van het complete overleg laat zien dat wat SoundScapeS betreft de term"Maatwerk" de lading volledig dekt.

Het is en blijft UW ruimte en U moet er zelf volledig achter kunnen staan.

In het onderstaande verslag zijn de reacties van de klant in deze tekstkleur weergegeven en de reacties van SoundScapeS in deze kleur!

Juni 2006 -- SoundScapeS.

Eerste Contact.

Sent: Monday, July 18, 2005 12:53 PM
Subject: Het bouwen van een aparte luisterruimte
Beste Hr. Dingemans,
Ik ben de gelukkige eigenaar van een kavel geworden en omdat muziek al jaren mijn grootste hobby is, wil ik graag een aparte luisterruimte laten bouwen. Na een aantal uren surfen, stuitte ik op de site van Soundscapes.
Met veel belangstelling heb ik uw site gelezen, ik zou graag nader contact met u willen hebben, omtrent het bouwen van een dedicated luisterruimte.


Verzonden: maandag 18 juli 2005 23:24
Kijk kijk, een al te gelukkig mens! Met genoegen wil ik je helpen met het ontwerpen van een dedicated luisterruimte. Je realiseert je vast wel dat het voorrecht van het kiezen van de meest geschikte optimale ratios een belangrijke "bijkomstigheid" is van zo'n project?
Omdat de ruimte nog niet bestaat kunnen we dit project op afstand en in nauw overleg uitwerken. De reden dat ik bij voorkeur via email werk is praktisch: het is ondoenlijk om op elk moment de verschillende ruimtes waaraan ik werk in detail uit elkaar te houden in mijn hoofd. Ook is het nuttig om me na langere tijd weer te kunnen inlezen op een project dat voor mij een tijdje 'in slaap' is geweest.
Uiteraard kunnen we elkaar eerst telefonisch van informatie voorzien. Daarvoor kun je me thuis bellen. Ik ben behoorlijk vaak van huis, maar in principe zal ik morgenavond (dinsdag) thuis zijn na een uur of half acht. Woensdag en donderdag ben ik overdag tussen half 11 en half 2 te bereiken op dat nummer.


Sent: Wednesday, July 20, 2005 3:00 PM
Naar aanleiding van ons prettige gesprek gisterenavond, hier nog wat meer informatie:
Bijgevoegd is de Excel sheet waar ik het over had, linksboven kun je de lengte, breedte en hoogte aanpassen.
Zoals je ziet heb ik hier een ruimte ingevuld van 780cm X 495cm X 280cm, volgens deze calculatie sheet is dit een vrij gunstige maat.
Verder heb ik een plattegrond van het huis bijgevoegd, dit is natuurlijk nog aan te passen, elke hokje is 10cm X 10cm.
Ik ben dus uitgegaan van de bovenstaande maten. De ingang bevindt zich in de hoek, ik denk dat dit vrij ongunstig is vanwege de basstraps. Als de ruimte eventueel breder wordt en de deur op dezelfde plek blijft zal dit waarschijnlijk minder problemen geven, of een andere mogelijkheid is de ruimte wat naar links te verplaatsen. Eventueel is er ook nog een mogelijkheid om vanuit de bijkeuken een ingang te creëren. Dit geniet echter niet de voorkeur, het doel is eigenlijk om wat meer contact met de rest van het huis te hebben, o.a. door toepassing van een glazen deur, zodat de ruimte zichtbaar blijft als deze niet gebruikt wordt. Er kan nog een tweede deur worden toegepast om de ruimte meer geluidsdicht te krijgen met eventuele akoestische aanpassingen op de deur gemonteerd.
Verder zijn er ramen en een opslaande deur aan de linker zijkant geplaatst, dit is natuurlijk ook niet definitief. De reden is dat de ruimte zo wat natuurlijk daglicht binnen krijgt en dat als je vanuit de woonkamer de tuin inkijkt, je niet naar een massieve stenen muur zit te kijken. Het belangrijkste is een goede 2 kanaals muziek weergave en als daar een raam voor moet sneuvelen, het zij zo. Hoe zit het trouwens met de verwarming?

Wat de inwendige oppervlakte betreft, ergens tussen de 5 en 6 meter breed, 7 en 9 meter lang en tussen de 2,4 en 3 meter hoog. Al met al heel wat mogelijkheden. Dit zijn allemaal plus/minus maten, maar Ik denk als ik nog groter ga, dat het te duur wordt. Wat volgens bijgevoegde calculatie sheet ook nog gunstige maten zijn: 920 X 500 X 280cm.
Ik weet niet of het een probleem vormt voor mijn speaker systeem, ik heb het idee dat een bredere ruimte meer tot zijn recht is. Het betreft een Genesis II systeem, bestaande uit twee midden-hoog panelen van 185cm hoog en 72cm breed, dipool en linesource. Het laag zijn losse kasten van 185cm hoog, 45cm breed en 45cm diep met elk 4 woofers van 30cm servo gecontroleerd. Zie foto (middentoner is inmiddels vervangen voor het nieuwste type van BG).

Wat de aankleding van de ruimte betreft, ik vind inderdaad de ruimte van die Amerikaan, ontwikkelt door Rives Audio erg mooi, maar zoals jezelf al aangaf er wordt weinig aan diffusie gedaan. Het mooiste is denk ik wel als je met ingebouwde elementen werkt, dus geen los geplaatste kokers in de kamer. Aan de andere kant heb je met losse elementen meer flexibiliteit.
Ik hoop dat je hier al enigszins mee uit de voeten kan.


Verzonden: donderdag 21 juli 2005 13:46
Bedankt voor de aanvullende informatie. Vooralsnog heb ik hier voldoende aan, maar in een later stadium zal ik zeker nog aanvullende vragen gaan stellen over de feitelijk bouw van de ruimte. Ook de verschillende onzekerheden, zoals de toegangsdeur en de ramen, zullen we dan uitwerken. Allereerst willen we ons richten op het vinden van optimale ratios.
Het door jou meegestuurde programma heb ik zelf bij nader inzien ook.
Ik gebruik zelf een vriendelijker programma. Het staat je natuurlijk vrij om mijn voorstellen met behulp van jouw rekenmodule na te rekenen. Ik ben er van overtuigd dat de ratios geen problemen gaan opleveren en dat we iets vinden dat zeker voldoet aan alle eisen. Het is niet zo moeilijk om goede ratios te vinden, maar het is behoorlijk moeilijk om een topper aan te boren. Daarvoor heb ik een tactiekje uitgewerkt dat ik met goed gevolg kan toepassen in dit geval.
Met de aangeleverde gegevens zal ik dus op korte termijn aan de slag gaan. Ik zal uit mezelf bij je terugkomen met enkele voorstellen. Het zullen goede ratios zijn, maar in een tweede berekeningsronde, met de voorstellen die mogen blijven, zullen pas de definitieve maten naar voren komen op basis waarvan we een uiteindelijke keus zullen maken.
Ik zal in elk geval met onderstaande gegevens aan de slag gaan, ook met de door jou voorgestelde alternatieven.
We spraken via de telefoon over mijn tarief; in principe spreek ik bij een dergelijk project af dat je aan het eind, als mijn werk erop zit, de betaling mag doen. Daarbij ga ik er van uit dat we het project van A tot Z geleidelijk gaan uitwerken en dat er niet een halfjaar radiostilte zit tussen de verschillende fasen.
Je hoort weer van mij over de ratios!


naar boven

Eerste bevindingen over optimale ratios

Verzonden: do 21-7-2005 21:55
Onderwerp: ratios: diverse voorstellen
In dit bericht het resultaat van een aantal berekeningsdoorlopen voor ratios in het gebied dat door jou is opgegeven hieronder. Er zit zelfs de ratio bij met de meeste punten die ik ooit heb gevonden: 859. Ik kwam nooit eerder ver boven 700 ergens mee.
Hoe dan ook, ik zal eerst op de vragen en opmerkingen ingaan die je hieronder plaatste.

De ratio 780 x 495 x 280 is inderdaad geen slechte. Er is slechts 1 axiaalmodus, en die ligt heel hoog op 172Hz. Geen enkel probleem dus. Maar er zijn ook twee retromodi, en wel tussen 20 en 25Hz zit er eentje en de andere tussen 40 en 60Hz. Een retromodus drukt het puntengemiddelde aardig: in de vergelijking scoort deze ratio 296 punten. Dat is niet zo heel veel, want alle door mij hierna voorgestelde ratios komen altijd boven 500 punten uit.
Los hiervan is deze ratio dus niet zo geschikt, omdat ie wat smal is voor het luidsprekersysteem. Toevallig ken ik Ron Ploeger, importeur van Genesis, erg goed en ik heb 'm gevraagd wat hij voor breedte bij dit systeem zou denken in het geval de ruimte nog niet zou bestaan. Ik hoor zeker nog iets van 'm hierover.

De plattegrond is duidelijk en geeft mij het aanknopingspunt voor een simulatie, later. Je hebt gelijk dat de plaats van de toegangsdeur niet zo geslaagd is vanwege de onmogelijkheid om er dan een basstrap of iets anders te monteren. Maar omdat de breedte zal toenemen kan de deur blijven zitten en zal zo in geval niet meer in de hoek uitkomen.
Een glazen deur lijkt me evenmin een probleem, tenzij je ook tijdens het luisteren zou willen dat doorkijk mogelijk blijft. Anders zou ik voorstellen om een tweede deur aan de binnenzijde aan te brengen die alleen tijdens luisteren gesloten wordt. Als je dit goed aanpakt zal met name ook de geluidsisolatie naar de huiskamer toe beduidend groter worden, terwijl in normale toestand de doorkijk gewoon mogelijk is. Aangezien je dit zelf ook al voorstelt ga ik er van uit dat dit een optie is die ik eventueel kan toepassen.

Voor wat betreft de ramen en de openslaande deur aan de linker zijwand: in het ideale geval zul je ramen op de twee zijwanden symmetrisch aanbrengen. Maar misschien is dat niet mogelijk of niet zinvol in de praktijk, dat is aan jou om te beoordelen. Aan welk uiteinde had jij de luidsprekers gedacht? Ik vermoed aan het andere uiteinde als de toegangsdeur.....
In dat geval kan bijvoorbeeld het achterste raam links blijven zitten en recht er tegenover op de rechterwand ook een. Vervolgens zou het voorste raam links van de toegangsdeur ook kunnen blijven zitten, eveneens met een raam recht er tegenover op de rechterwand. De deur in het middendeel zou ik adviseren om te laten vervallen. Daar gaan bijna zeker diffusers komen; dat is een belangrijke plaats voor diffusie in mijn optiek.
Misschien kun je op basis hiervan eens je gedachten laten gaan over dit voorstel. Er is eventueel ook een mogelijkheid om lichtinval via het dak te laten plaatsvinden.

Voor wat betreft de verwarming: die vraag zou ik eigenlijk aan jou willen stellen.... :-) De mogelijkheden zijn legio natuurlijk. Ook een vraag die ik zou willen stellen betreft de klimaatregeling of airconditioning, mocht je die willen toepassen. Het maakt mij niet uit of je radiatoren neemt of vloerverwarming. Designradiatoren zijn doorgaans geen akoestische nadelen; plaatradiatoren zijn dat vaak wel, afhankelijk van waar je ze plaatst.

Een andere vraag die in dit vroege stadium al relevant gaat worden is: wat komt er voor een vloer in? En dan bedoel ik de zichtafwerking. Tapijt of akoestisch hard? Wat is je eigen voorkeur hierin precies?

Dan de andere ratio die je hebt berekend: 920 x 500 x 280cm. Hiervoor geldt min of meer hetzelfde plaatje als voor de eerste ratio: 1 axiaalmodus op 177Hz maar ook twee retro's tussen 20 en 25Hz en tussen 40 en 55Hz. Het programma kent er 352 punten aan toe.

Voor wat betreft het totaalontwerp: ik zal bij jou, evenals bij de ruimte van die Amerikaan en genoemde .... klant met de grote ruimte mikken op integratie van alle akoestische hulpmiddelen in de wandaankleding. Er zullen zogezegd geen losse hulpmiddelen staan; zelfs de diffusers zou ik willen integreren in de wand; laten invallen in de wandbekleding dus. Maar daar komen we vanzelf op als we daarmee bezig gaan. Je kunt ook het fotoalbum "ruimtes" op mijn website bekijken om je te laten inspireren.
KLIK
Het fotoalbum over basstraps laat ook goed zien hoe deze hulpmiddelen eruit kunnen zien.
KLIK

Tenslotte dan de ratios die ik vandaag zelf heb gevonden. Hou er nog rekening mee dat het niet zozeer om definitieve maten gaat hier, maar om aanknopingspunten. Ik wil eerst in kaart brengen waar binnen de minimum- en maximumgrenzen de betere ratios liggen. Dit zijn geen geïsoleerde ratios, maar vaker zijn het gebieden, waarbinnen meerdere ideale ratios vrij dicht opeen liggen. Er zijn er nogal wat, zoals je in onderstaande opsomming kunt zien. Het gaat in deze opsomming dus vooral om de maten zelf. Welke maten lijken je het meest geschikt, dat is eigenlijk de vraag. Of beter gezegd: welke vallen af? Met degenen die overblijven ga ik dan verder aan het rekenen.

780 x 620 x 290 = 500 pt.
820 x 620 x 290 = 515 pt.

930 x 530 x 280 = 550 pt.
930 x 500 x 280 = 609 pt.

750 x 600 x 280 = 672 pt.

880 x 620 x 250 = 690 pt.
880 x 620 x 260 = 705 pt.
880 x 620 x 270 = 859 pt.!!!

Het patroon van een hele reeks berekeningen was zo'n beetje dat er bij 6 meter uiteindelijk slechts 1 ratio steeds terugkwam (zie hierboven). Alle andere waren ofwel 620cm, ofwel beduidend minder dan 600cm, zoals je ook kunt zien. Natuurlijk zijn er binnen dat gebied wel goede ratios te vinden, maar niet die welke meer dan 500 punten scoren in het "vergelijkende warenonderzoek", vandaar dat die hier niet worden genoemd.
Daarnaast is de ratio met 859pt. de hoogste die ik ooit vond, zoals ik al zei. Het lijkt er gewoon op dat de mooiste breedte in alle gevallen tussen 600 en 620 komt te liggen. Dat lijkt me de moraal van dit vooronderzoekje wel te zijn.

Ik hoor graag van jou met welke footprints we verder zullen gaan rekenen. Noem er wat mij betreft gerust drie, dan zal ik die alle drie apart gaan uitdiepen om te zien waar de beste ligt in het gebiedje. Natuurlijk ben ik zelf ook op zoek naar een ratio die de 900 punten overstijgt...... :-)


Sent: Saturday, July 23, 2005 12:28 AM
Hoi Toine,
Ziet er goed uit, ik was blind van die andere afmeting uitgegaan, zo zie je maar weer dat het de moeite loont om een expert te raadplegen.
Ik ben vandaag bij een stedenbouwkundig ingenieur langs geweest, betreffende de eisen voor de jaren 30 wijk. Het lijkt erop dat de woning zoals ik geschetst had, niet helemaal binnen het jaren 30 plan past. Dit betekent dat ik het over een iets andere boeg moeten gooien. Dit maakt voor de luisterruimte niet zoveel uit, maar er zit een kans in dat de inwendige breedte niet meer dan 565cm kan zijn. Dit moet ik nog goed uitzoeken en ik hoop je daar volgende week uitsluitsel over te kunnen geven. Ik streef natuurlijk naar die ene ultieme ruimte met 859 punten. Ik ben echt erg benieuwd waar je uiteindelijk op uit komt, ook wat betreft de rest van de aankleding.
We gaan er absoluut iets moois van maken.

Ik heb ook wel eens contact gehad met Ron Ploeger, hele aardige man, ben benieuwd wat hij te zeggen heeft.
Op de rest van je vragen kom ik van de week terug.
Alvast een fijn weekend.
Met vriendelijke groeten,


Verzonden: zaterdag 23 juli 2005 20:34
Die andere afmeting zou echt niet slecht zijn geweest hoor! Zeker beduidend beter dan een toevallige ratio. Ze kunnen werkelijk ook heel slecht uitpakken als het tegenzit. Maar ik zou me in elk geval niet blind staren op enkel punten. Als 565cm de maximale breedte gaat worden zullen we zeker ook uitstekende ratios gaan vinden. Ik wacht dus af tot jij hieromtrent meer zekerheid kunt bieden.
Ron heeft gereageerd; hij gaf een ietwat merkwaardig advies, waarvan ie zei dat het de ontwerper zelf is die dit zo heeft aangeraden. Hieronder zijn reactie:
"De opstelling van een Genesis zoals dit is het beste langs de lange wand. Arnie Nudell is de ontwerper en beveelt dit aan. De lange wand van 9 meter in jouw geval zou volgens de ontwerper van Genesis de wand zijn waar ze het beste staan..... Ja ik vond dat ook opmerkelijk, maar toch."
In hoeverre dit correct is en wat hier achter zit weet ik eerlijk gezegd ook niet, maar wellicht is het nuttig om hier wat onderzoek naar te doen vooraleer we beginnen met de ruimte zelf. Immers, de oriëntatie is fundamenteel en ligt van meet af aan wel vast. Dat moet naderhand niet meer veranderen.


Sent: Tuesday, August 02, 2005 4:31 PM
Je dacht zeker dat ik je vergeten was, het duurt helaas iets langer dan ik dacht, maar ik hoop je zo snel mogelijk antwoord te kunnen geven op de maximale breedte.
Wat betreft het plaatsen van de Genesis speaker langs de lange wand: kan er niks over vinden en ik heb er ook nog nooit iets over gehoord. De mensen die ik ken met een Genesis speaker systeem hebben de speaker langs de korte wand staan. Ik zal eens kijken of ik met Arnie Nudell zelf in contact kan komen, zou leuk zijn om de ontwerper van mijn speaker eens te spreken.
Je hoort nog van mij.


Sent: Monday, August 22, 2005 3:43 PM
We zijn er eindelijk uit.
Ik heb inmiddels met verschillende Genesis eigenaren geproken en ik zie geen enkele reden om de luidspreker op de lange wand te plaatsen en zoals je zelf al aangeeft is de breedte waarschijnlijk niet voldoende om deze opstelling te rechtvaardigen. Wat betreft de maximale breedte, het punt is dat het huis iets verandert is t.o.v. de tekening die ik eerder naar jou toe stuurde. Mijn vrouw vond het niet zo mooi als de ruimte gedeeltelijk achter het huis zou komen, m.a.w. de ruimte moet naast het huis komen. Nu mag ik daar maximaal 6 meter naast bouwen, hier gaat aan één kant 34cm muur vanaf , dan houden we dus maximaal 566cm over. Dit houdt overigens wel in dat ik er rekening mee heb gehouden om tussen de hoofdwoning en de luisterruimte een ankerloze spouwmuur van 34cm te plaatsen. Door deze te versmallen kan ik eventueel meer ruimte in de breedte creëren. De hoogte en de lengte liggen gelukkig niet vast, met als enige beperking de kosten.
In je vorige mail had je het over twee ruimtes onder de 6 meter die enigszins in de goede richting kwamen:
530 X 930 X 280 en 500 X 930 X 280.
De laatste kreeg meer punten. Toch zou ik het liefst kiezen voor een zo breed mogelijke ruimte, i.v.m. de grootte van het syteem en de eventueel te plaatsen basstraps, die ook de nodige ruimte innemen.
Nu heb je in elk geval een betere richtlijn om de verhoudingen te berekenen, ben benieuwd waar je op uit komt.
Succes en groeten!

Uitwerkingen Optimale Ratios

Verzonden: woensdag 7 september 2005 12:45
In de bijlage (zie hieronder) vind je een uitgebreid voorstel voor de definitieve ratios.

Zoals verwacht heb ik me een dagje op vakantie helemaal laten gaan en ben met je ruimte aan de slag gegaan. Ik denk dat de veelheid aan keuze zeker zal maken dat de beste optie erbij zit; bekijk het op je gemak en laat me vervolgens maar weten met welke ruimte je verder wilt gaan.

Mochten er onduidelijkheden zijn dan hoor ik het ook graag!

Invulling en Berekening van
Optimale Ratios.
4 september 2005.

Naar aanleiding van de recente, definitieve aanwijzingen aangaande de maten van de nog te bouwen ruwbouw volgt hierbij een uitgebreide uitwerking voor het vinden van optimale ratios binnen deze aanwijzingen. Ik heb er veel tijd voor genomen om een zo gevarieerd mogelijk aanbod te kunnen presenteren; ik ben er zeker van dat de gezochte ideale afmetingen ertussen zullen zitten.
Voor zover ik je nog niet naar die pagina heb verwezen: het verdient aanbeveling om voor een correct begrip van navolgende uiteenzetting eerst de pagina over ratios te bestuderen op mijn website: KLIK

De Criteria
Het belangrijkste criterium - eigenlijk de belangrijkste beperkende voorwaarde - voor deze ruimte is uiteindelijk de breedte, die uitwendig maximaal 6 meter mag zijn. Daarvan blijft als netto breedtemaat voor de binnenzijde van de ruwbouw 5,66m van over. Ik heb me dan ook grotendeels gericht op deze breedtemaat, maar daarnaast zijn er ook nog enkele mogelijkheden die wellicht in aanmerking zullen komen omdat de breedte slechts weinig groter wordt (569cm).
Natuurlijk heb ik ook een minimumbreedte aangehouden. In je laatste aanwijzingen (22-8) gaf je aan dat je voor een zo breed mogelijke ruimte wilde kiezen. Dat is wat mij betreft prima gelukt; als minimumbreedte in in mijn berekeningen hield ik 545cm aan.

1. Het oorspronkelijke voorstel geoptimaliseerd.
Dat voorstel was 930x530x280cm en leverde een score op van 524 punten.
Na optimalisatie wordt de ratio:
* 932 x 532 x 289 cm
de score is 552 punten geworden;
er zijn twee axiale modi: 130 en 167 Hz
er is een retromodus tussen 20 en 25 Hz
Aangezien deze breedtemaat onder het gestelde minimum ligt lijkt het erop dat ie niet in aanmerking hoeft te worden genomen, maar voor de volledigheid vermeld ik 'm er toch bij.

2. Minimumbreedte als vast gegeven.
Door berekeningen rondom deze maat te doen komt onderstaande ratio na optimalisatie uiteindelijk boven drijven:
* 964 x 545 x 304 cm
de score is 636 punten;
er zijn wederom twee axiale modi: 127 en 161 Hz
er is dezelfde hardnekkige retromodus tussen 20 en 25 Hz

Van deze overigens uitstekende ratio is onderstaande, iets bredere variant afgeleid:
* 964 x 552 x 304 cm
de score is slechts marginaal afgenomen: 624 punten;
er zijn uiteraard twee axiale modi: 125 en 167 Hz
er is een retromodus tussen 20 en 25 Hz

3. Minimale hoogte.
Een berekeningsronde heb ik gewijd aan het zoeken van een zo goed mogelijk ratio met een zo gering mogelijke hoogte - uiteindelijk is dat 262cm geworden. De ratio:
* 972 x 555 x 262 cm
de score is relatief lager dan de andere opties: 531 punten;
er zijn dezelfde twee axiale modi: 125 en 160 Hz
er is de niet te mijden retromodus tussen 20 en 25 Hz
Hoewel dit de laagste score is, is het nog altijd een uitstekende ratio! Alle genoemde voorstellen zijn uitstekende ratios; het resultaat van doorzoeken naar de optimale.

4. Vaste breedte 566cm.
Als breedte geldt 566cm in de volgende reeks van berekeningen. Er blijken zowel bij een lengte van 8 alsook bij 9 meter een aantal uitstekende ratios te liggen bij deze breedte. In combinatie met verschillende hoogtes levert dit een aardige variatie op om een keuze uit te maken.

4a. Breedte 566/Hoogte 320.
* 800 x 566 x 321 cm
de score is 647 punten;
er zijn nog altijd twee axiale modi: 108 en 153 Hz
er is de retromodus tussen 20 en 25 Hz

Bij een lengte van 9m ontstaat een zeer goede ratio:
* 900 x 566 x 322 cm
de score is maar liefst 809 punten!;
er nu nog slechts 1 axiale modus op 154 Hz
er is de onvermijdelijke retromodus tussen 20 en 25 Hz

Om het even welke ratio je zult kiezen, het is belangrijk om die zo zuiver mogelijk aan te houden. D.w.z. met een tolerantie van zo mogelijk niet meer dan 1cm.
Zeer dicht in de buurt van bovenstaande topper met 809 punt ligt zelfs nog een iets betere ratio:

* 900 x 569 x 322 cm
de score is 815 punten; de breedte iets meer dan toegestaan;
er is 1 axiale modus op 154 Hz
er is de retromodus tussen 20 en 25 Hz

4b. Breedte 566 / Hoogte 340cm.
Door de hoogte te vergroten zijn ook zeer goede ratios te verkrijgen:
* 800 x 566 x 343 cm
de score is 692 punten;
er liggen twee axiale modi dicht op elkaar: 151 en 153 Hz
er is de retromodus tussen 20 en 25 Hz

Bij een lengte van 900 is een duidelijk betere variant:
* 900 x 566 x 343 cm
de score is hier 732 punten;
ook hier twee axiale modi dicht bij elkaar: 153 en 154 Hz
er is de retromodus tussen 20 en 25 Hz

Door de lengte en breedte iets te doen toenemen ontstaat opnieuw een iets betere ratio:
* 902 x 569 x 343 cm
de score is nu 742 punten;
er zijn twee axiale modi: 152 en 153 Hz
er is de retromodus tussen 20 en 25 Hz

4c. Breedte 566 / Hoogte >350cm
De allerbeste ratio die ik kon vinden - een van de hoogste die ik bij een dergelijke grote ruimte uberhaupt heb gevonden - ligt bij 358cm. Daarboven neemt de score weer geleidelijk af; 358 is de hoogte die het beste combineert met 566 breedte. Ik vond boven 350cm in elk geval nog drie toppertjes:
* 800 x 566 x 353 cm
de score is 719 punten;
er zijn twee axiale modi dicht bijeen: 151 en 153 Hz
er is de retromodus tussen 20 en 25 Hz

De beste ratio die ik vond:
* 797 x 566 x 358 cm
de score is 850 punten;
er is een axiale modus op 153 Hz
er is de retromodus tussen 20 en 25 Hz

Tenslotte nog een uitstekende ratio rondom 9m lengte:
* 892 x 566 x 360 cm
de score is 658 punten; in elk geval over het toppunt bij 358cm;
de tweede axiale modus is weer terug: 97 en 155 Hz
er is de retromodus tussen 20 en 25 Hz

Kort over modi
Er zijn drie ratios waarbij er slechts 1 axiale modus speelt; de overige hebben er 2. De tweede modus is hoe dan ook zeer mild aanwezig. Wat belangrijker is, is dat de frequentie van al die axiale modi zodanig hoog ligt, dat ze in het ruimte-ontwerp dat nog volgt gemakkelijk kunnen worden aangepakt. Hoe lager die frequentie, hoe moeilijker en fysiek omvangrijker de tegenmaatregel moet zijn. De axiale probleemfrequenties liggen allen rond 150Hz - een enkeling rond 100Hz. Het is geen probleem hieraan extra aandacht te schenken bij de nog te bouwen basstraps.

De retromodus kan alleen dan vermeden worden als voor een duidelijk kortere lengte (< 7 meter) gekozen wordt, of voor een duidelijk grotere lengte (> 11,5m). Niettemin zou ik me om deze ene retromodus niet druk maken, met name vanwege de ligging in het diepste octaaf. Het is sowieso aannemelijk dat je straks in de ruimte voor een optimale fysieke opstelling gaat kiezen, waardoor de al te storende invloed van wat voor modus dan ook kan worden vermeden, aangezien alle voorgestelde ratios zoals gezegd uitstekend of meer dan uitstekend zijn. Dergelijke ratios geven je een enorme voorsprong op een ruimte met willekeurige, doorgaans slechte of gemiddelde verhoudingen.

Conclusie
Naar ik verwacht zul je nu wel in staat zijn om een optimale ratio te kiezen uit het redelijk gevarieerde aanbod. Mocht je willen dat ik nog kijk naar de korte of juist lange varianten (<7 / > 11,5m), dan hoor ik het wel. Voor het overige wacht ik je reactie op de voorstellen af, waarna ik met het simuleren van de ruimte en de nagalmbeheersing kan beginnen.


naar boven

Sent: Tuesday, September 20, 2005 4:37 PM
Subject: RE: ratio-voorstel
Heb zelf genoten van 2 weken vakantie en ben afgelopen zondag pas teruggekomen, dus vandaar de late reactie. Hoe was je eigen vakantie?

Ziet er goed uit, zitten een paar erg goede ratio’s bij. Ik heb ondertussen contact gehad met de bouwer en welstand commissie en heb erg onverwacht nieuws ontvangen, de ruimte die je in eerste instantie als ultiem had berekend (620 X 880 X 270), kan hoogst waarschijnlijk toch doorgaan. Maar nog niet te vroeg gejuicht, hoor vandaag of morgen hoe het zit en anders gaan we met één van de andere verder. Ondertussen laat ik sowieso een kostenberekening maken voor de door jouw aangeleverde ruimtes.
Geld speelt uiteindelijk ook een rol.
Wat verder nog belangrijk is, de ruimte moet waarschijnlijk worden voorzien van een extra raam of deur t.b.v. de brandveiligheid, de toegangsdeur is dus niet voldoende.
Ik ben ook aan het kijken waar de ruimte verder aan moet voldoen, misschien heb je hier al enige ervaring mee. Wellicht heb je enige suggesties omtrent extra ramen of deuren.
Wat de vloer betreft, het wordt toch wel wat prijzig om er een massief houten vloer in te leggen, ik weet niet wat het nadeel is van vloerbedekking of bv. Laminaat of een combinatie hiervan.
Alvast zover bedankt voor de input, kan niet wachten op de rest.


Verzonden: donderdag 22 september 2005 10:36
Het was een uitstekende vakantie, dank je wel! Alle dagen mooi weer en dat op minder dan 900km van huis......

Ik heb geen ervaring met de vereisten die aan de bouw van een dergelijke ruimte worden gesteld. Mij lijkt een tweede toegang geen overbodige luxe om veiligheidsredenen.
Voor wat betreft extra ramen en deuren: het verdient aanbeveling om de locatie hiervan nog niet bij aanvang van dit project te fixeren. Mogelijk kun je aangeven waar de ramen bij voorkeur zouden moeten komen, maar in de meeste gevallen verandert de plaats tijdens het uitwerken van het project een- of meerdere malen.

Wanneer ramen op de zijwanden moeten worden toegepast, dan zou het beter zijn om dit symmetrisch te doen. Dus links en rechts hetzelfde. De beste plaats voor een deur is midden op de wand achter de luisterplaats, of op een van de zijwanden, ongeveer ter hoogte van de luisterplaats zelf. Ramen zijn altijd moeilijk. Midden achter de luidsprekers is alleen zinvol als je tijdens het luisteren die ramen kunt afdekken, bijvoorbeeld door een rijdende of aan een rail hangende diffuser ervoor te schuiven (als een gordijn). Maar dan komt er geen licht meer door.....
Het lijkt mij het verstandigste om eerst na te gaan wat er bouwtechnisch vereist is aan ramen en deuren, zodat we in de kale ruwbouw bij benadering kunnen bekijken waar ze ongeveer zullen moeten komen.

Voor wat betreft de vloer het volgende:
Het grote nadeel van vloerbedekking is dat het veel teveel van het echte hoog afsnoept. Het is bij gebruik van tapijt altijd erg moeilijk om in de verdere aankleding te voorkomen dat het hoog overdemping krijgt. Door in plaats van tapijt te kiezen voor laminaat -- het goedkope alternatief voor hout, inderdaad -- speelt dit hoogprobleem niet. Ik zou er rekening mee houden dat er op de laminaatvloer een kleed gaat komen, voor het beheersen van de vloerreflecties tussen de luidsprekers en de luisterplaats.
Ik wacht je nadere aanwijzingen over de ratios af.


Sent: Friday, October 07, 2005 12:05 PM
Eindelijk is er wat meer bekend en het goede nieuws is dat de luisterruimte met als basismaat 880 X 620 X 270 gebruikt kan worden. Ik weet natuurlijk niet of deze afmeting nog bijgeschaafd moet worden. Wat de ramen betreft is toch de beste oplossing om deze in de voormuur te plaatsen net zoals bij je andere grote project.
Het nadeel van de ramen opzij is namelijk dat ik aan de rechterkant geen raam mag plaatsen i.v.m. met privacy naar de buren toe, dit betekent dat de ruimte niet symmetrisch wordt, vandaar twee identieke ramen aan de voorkant van de ruimte. Ik hoop dat jij je daar in kunt vinden en dat het verder geen nadeel oplevert met mijn speakersysteem. Een eventuele andere mogelijkheid is met geblindeerde ramen werken. Wat de afmetingen van de ramen betreft vertrouw ik op jou.
Over enkele weken ontvang ik de bouwtekening en moet ik aangeven waar de ramen exact moeten komen.
Wat de vloer betreft, laminaat is een zwevende vloer geeft dit geen problemen? Moet ik de hoogte van de vloer bij de hoogte van de ruimte optellen?
Er is misschien toch een mogelijkheid voor plavuizen, zou je dit verkiezen boven laminaat?
Bijgevoegd is een tekening zoals het zou moeten gaan worden, de toegang naar de luisterruimte is achter de luisterpositie iets uit het midden, zoals je in de tekening kunt zien. Elke hokje is 10cm!
Ik denk als dit rond is dat we wat meer voortgang kunnen boeken wat betreft de rest van de inrichting.


Verzonden: maandag 10 oktober 2005 15:27
Deze maat zal ik nog eens onder de loep gaan nemen. Aan het eind van dit bericht mijn bevindingen.

De minimale afmetingen van deze ramen zullen toch ook door bouwkundige voorschriften worden bepaald? Ik kan je in elk geval zeggen dat symmetrische plaatsing van twee ramen op een van de korte wanden geen probleem hoeft te zijn; er zijn verschillende mogelijkheden om hier straks mee om te gaan. Vanuit akoestisch standpunt bezien zeg ik: de ramen zo klein mogelijk! Maar dat is logisch, want ramen zijn altijd een nadeel en dus zie ik ze het liefst zo klein mogelijk of helemaal niet....

Het is hoe dan ook voor mij zo, dat eerst de ratios moeten zijn vastgesteld voordat ik een simulatie van de toekomstige ruimte ga opstarten. Die maten zijn namelijk achteraf niet meer te wijzigen. Het eerste wat we zullen doen -- in principe zou dat de komende week al kunnen als jij snel genoeg reageert -- is in overleg de ramen plaatsen. Dat moet sowieso het eerste gebeuren, net zoals de deur.

Onder een zwevende vloer versta ik zelf een relatief 'zachte' vloer die boven een holle ruimte (kruipruimte) hangt. Zo is een betonnen vloer van een bovenverdieping in theorie wel een zwevende vloer, maar akoestisch gezien is het een harde betonvloer, niet zwevend. Maar een houten vloer op draagbalken die boven een kruipruimte zweven is WEL een zwevende vloer. Zelfs een tegelvloer die op een houten ondervloer zweeft boven een kruipruimte is een zwevende vloer.
Daar staat tegenover dat een massief houten vloer of een laminaatvloer die los of gelijmd ligt OP een betonnen ondervloer NOOIT een zwevende vloer is. Parket is evenmin een zwevende vloer. Ik ga er van uit dat bij jou sprake zal zijn van een vloerafwerking naar keuze die OP een betonnen ondervloer ligt, klopt dat?
In dat geval maakt het akoestisch gezien niet zo heel veel uit of je kiest voor laminaat, parket, planken, plavuizen, tegels, korreltapijt of natuursteen. Het zijn allemaal nauwelijks absorberende harde vloeren die ongeveer dezelfde absorptiewaarden bezitten: nagenoeg niets. Het is geen probleem om een van de harde vloeren te kiezen, integendeel, mits je eventueel achteraf een flink kleed kunt leggen tussen luidsprekers en luisterplaats. Tegenover een harde vloer zal evenwel een 'zachte' plafondafwerking moeten staan -- een afwerking die behoorlijk absorberend zal moeten zijn als compensatie voor de harde vloer er tegenover.
Persoonlijk zou ik eerder kiezen voor een harde vloer dan voor tapijt. Welke optie binnen de groep 'harde vloeren' je moet kiezen zou ik niet kunnen zeggen, want er is niet echt een voorkeur, akoestisch gezien. Het hangt wat dit betreft eerder af van je voorkeur en/of budget.

Bedankt voor de aanvullende gegevens; de tekening is wat dat betreft duidelijk genoeg.
Hieronder mijn bevindingen omtrent ratio 880x620x270cm:
Deze afgeronde maten leveren een puntenscore op van 847. Er is een axiale modus op 140Hz.
Door te spelen met centimeters in drie dimensies kan die score nog marginaal vergroot worden. De maximaal haalbare ratio:
876 x 619 x 268cm Deze levert 867 punten op en dezelfde axiale modus (139Hz). Meer zit er in dit gebied niet in.

Ik kan je ook vertellen welke maten het meest kritisch zijn bij bovenstaande ratio.
Hoogte is het gevoeligst. Die zou heel precies 268cm moeten zijn vanaf de bovenzijde van de afgewerkte vloer (!) tot aan de onderzijde van het betonnen plafond. Een cm meer en minder snoept 10-15 punten van de score af.
Breedte eveneens, hoewel 620cm nog altijd een score zou opleveren van 860 pt. Breedte 618 valt terug naar 856 pt.
Lengte is het minst kritisch. Alle maten tussen 875 en 879 cm lengte leveren een score van meer dan 860 punten op. Bij 880cm valt de score terug naar 855.
Hoogte 268 zou dus niet aan getornd moeten worden; breedte 619-620 is ook vrij strikt en lengte mag 875-879 zijn om scores van 860 pt en hoger te halen.
De afgeronde maten zijn natuurlijk ook goed. Die ene axiaalmodus rond 140Hz zit in alle mogelijkheden. Er is meer nodig om deze weg te krijgen dan spelen met centimeters.
Graag je reactie, zodat ik met zekerheid kan starten aan een simulatie die qua ratios niet meer gaat veranderen.

Sent: Wednesday, October 12, 2005 10:36 AM
Goedemorgen Toine, bedankt weer voor je reactie.
We gaan natuurlijk van het hoogst haalbare uit, betekent de ruimte van 876 x 619 x 268cm ,mooie maat lijkt me.
Ik zal rekening houden met de gebruikte vloer in dit verhaal, het zal toch waarschijnlijk laminaat of misschien vloertegels worden, dit i.v.m. de toe te passen verwarming. Een paar grote radiotoren is natuurlijk niet zo mooi en elektrisch verwarmen waarschijnlijk erg duur. Is het verstandig om al rekening te houden met eventuele airconditioning?

Nou en of dat verstandig is!
In bijna alle totaalontwerpen voor muziekruimtes verwerk ik plinten en/of koven (bovenlangse plinten) voor het wegwerken van installatiematerialen, zoals leidingen en buizen. Het is ook geen enkel probleem om buizen en leidingen door de holle ruimte van een basstrap te laten lopen, als dat zo uitkomt.

Wat betreft de ramen, omdat de ruimte niet voor grote groepen mensen wordt gebruikt is het waarschijnlijk niet noodzakelijk dat er ramen inkomen. Maar het is natuurlijk wel prettig als je een klein beetje daglicht in de ruimte hebt en eventueel voor het ventileren. Ik weet niet of de ruimte akoestisch gezien heel erg verandert als de ramen uiteindelijk toch kunnen worden weggelaten.

Akoestisch gezien verandert er niet zoveel, wanneer de ramen op een plaats kunnen komen die vanuit dat oogpunt het minst storend is. Zie verderop.

We kunnen in ieder geval verder met bovenstaande afmetingen.

Dan zijn wat mij betreft zo'n beetje alle basisgegevens verzameld en bekend, op onderstaande specifieke vragen na. Als je die nog even wilt overdenken en beantwoorden zal ik prompt beginnen met de volgende fase van simulatie en aankleding.

Ik volg ook al een tijdje met grote belangstelling het project van de compromisloze luisterruimte, en ik zat eens te rekenen, maar er wordt voor een klein vermogen aan MDF platen gebruikt. Is dat bij mij straks ook het geval, dan weet ik alvast waar ik rekening mee kan houden.

Nee, het is niet vanzelfsprekend dat ik iemand zoveel diffusie laat aanbrengen. Dat is het gevolg van het specifieke overleg met die klant en zijn eigen wensen. Hij heeft, naar eigen zeggen, voor 9000 euro aan ruw plaatmateriaal gekocht voor alles wat met diffusie samenhangt. Dat was een vrachtwagenlading vol!
In principe ga ik van een bescheidener diffuserconfiguratie uit -- dwz minder oppervlak en minder diepte als bij het genoemde project. Zo is het bijvoorbeeld heel zinvol om strategische plafonddiffusie aan te brengen, maar die hoeft niet dieper te zijn dan 13cm, hetgeen het gewicht natuurlijk sterk beperkt tov een fullsize diffuser. Deze klant gaat iets van 4 ton gewicht aan diffusers ophangen.....
Strategische diffusie is dus meer het sleutelwoord, maar in overleg komen we daar wel uit, omdat wat mij betreft alles kan. Als jij uiteindelijk GEEN diffusie wilt kan dat ook. Als je minimale diffusie wilt, prima! Strategische diffusie: ook goed. In dit stadium durf en kan ik niet zeggen hoeveel mdf je zult moeten gaan aankopen. Maar over een week of twee, drie, als we gaandeweg het ontwerp in overleg uitwerken, weet je alles.

Laat ik het anders formuleren enig idee wat het akoestisch aankleden van de ruimte gaat kosten? Ik snap dat er heel veel manieren zijn om dit te doen, maar we spreken hier in zekere mate ook over een compromisloze luisterruimte.

Nou en of, maar de term 'compromisloos' is niet per definitie hetzelfde als zeer kostbaar, dat vooropgesteld! Maar om een ruw geschat gemiddelde te geven ga ik uit van een vierkante meterprijs van 50 euro. Punt is dat een fraaie wandaankleding voor 10 euro per meter kan, maar ook voor 175 euro en een heleboel variaties daar tussenin. Deels is je eigen voorkeur bepalend, en deels natuurlijk ook het gegeven of een produkt uberhaupt geschikt is voor je doeleinden. Zodra ik de simulatie start en een idee krijg van de heersende situatie in de kale ruimte zal ik je een aantal produkten voorleggen die geschikt zijn. Dat kan in de loop van volgende week al gestalte krijgen. Op basis van DIE keuze zal ik namelijk verder gaan -- we moeten allereerst het aantal geschikte produkten terugbrengen tot geschikte produkten die je goedkeuring hebben.

Als ik als zelfbouwer kijk naar deze ruimte en me baseer op alles wat ik weet, dan zoueen budget van om en nabij de 10.000 euro voor de akoestische aankleding mij waarschijnlijk een heel eind brengen zonder dat ik mijn keuzes door zo'n budget al te veel hoef te laten inperken. Je moet je realiseren dat de bouw van diffusers materieel gezien niet zozeer duur is, maar wel veel tijd kost. Het uitbesteden van deze bouw kan daarom een serieuze kostenpost worden. Daar staat tegenover dat de zelfbouw gerust veel tijd mag kosten, omdat je stap voor stap diffusers kunt toevoegen als de ruimte al lang en breed klaar en in gebruik is, zodat mensen soms ervoor kiezen om het zelf te doen, maar geduldig genoeg zijn om er de tijd voor te willen nemen. Aanschaf van kant-en-klare diffusie is natuurlijk ook een optie.

Wat ik nog graag van je wil weten voordat ik de simulatie kan starten is het volgende:

• Wil je het formaat ramen noemen dat je in gedachten hebt?
• Is de vorm van het venster ook belangrijk? Mag het langwerpig zijn, of moet het meer vierkant of rechthoekig zijn?
• Wat is het formaat van de deuropening/deur?
• Ik zal vooralsnog simuleren met laminaat en als we eenmaal gevorderd zijn zal ik in de dan ontstane eindsituatie laten zien wat het effect van een andere vloer -- steen, hout -- zou zijn. Dat zal evenwel minimaal zijn, zodat je je definitieve vloerkeuze wat mij betreft nog even uit mag stellen. Laat het in elk geval wel weten als je eruit bent!

Dat was voorlopig alles wat ik te vragen heb. Ik hoor het graag!


Sent: Wednesday, October 12, 2005 15:11 AM
Hier de antwoorden op je vragen:
De deuropening is 93 * 231, vanwege het nieuwe bouwbesluit worden er zulke extreem grote deuren toegepast. Ik denk als ik een verzoek indien dat het formaat zou kunnen worden teruggebracht naar 211 hoog. Maar ga er van uit dat dit 231cm is.
Ik ga uit van een langwerpig raam, het maakt eigenlijk niet zoveel uit, m.a.w. waar jij het beste mee weg kunt komen.

Concept voorstel voor Nagalmbeheersing

Verzonden: donderdag 13 oktober 2005 16:55
Onderwerp: concept voorstel luisterruimte
Inmiddels ben ik gestart met de simulatie. Zou je mij de basismaterialen van de constructie kunnen noemen waaruit de ruimte zal worden opgetrokken? Hoewel het verschil tussen baksteen en beton klein is, wil ik het wel correct invoeren om een goede basis te hebben. Hetzelfde voor de vloer: ik neem aan dat het gaat om een betonnen ondervloer waarop dan de uiteindelijke afwerking (laminaat) gaat komen?
Als het kan dus een korte beschrijving van de bouwmaterialen, verwerkt in wanden, vloer en plafond, zodat de simulatie overeenkomt met de realiteit straks.
Daarnaast ga ik er van uit dat je de ruwbouw zonder afgewerkte muren zult laten opleveren. Ik bedoel, het is onzin om de binnenmuren van de ruwbouw netjes af te werken met stucwerk en/of pleister als ze daarna voor de rest van de tijd achter een voorzetwand gaan verdwijnen! Hetzelfde voor wat betreft het plafond: als het om een betonnen plaat gaat is nadere zichtafwerking in de vorm van bepleistering op zich niet nodig, aangezien het plafond toch volledig zal worden behandeld (betimmerd of beplaat).
In dit stadium mag je ook alvast een omschrijving geven van elementen en meubelstukken die hoe dan ook een plaats moeten gaan krijgen in de ruimte. Zitmeubelen, mediaracks (hoeveel, hoe groot?), audiorack (waar)? Kan ik bij mijn simulatie uitgaan van een kleed op de vloer, tussen luidsprekers en luisterplaats? Dat zal lonend zijn bij het reduceren van de invloed van de vloerreflectie van een harde vloersoort.
Verder alles wat je te binnen schiet over inrichtingsstukken en elementen waarmee ik rekening zou moeten houden als dat nog niet besproken is (raam en deur zijn inmiddels geregeld!).


Sent: Thursday, October 13, 2005 5:12 PM
De bouwmaterialen bestaan uit:
Vloer: beton
Plafond: beton
Wanden: kalkzandsteen bouwblokken
Wat betreft de meubelen, één luisterstoel of een bankje.
Audioracks, ik heb momenteel twee audio racks van 60cm hoog x 53 diep, de plaatsing is aan de zijkant van de kamer, dus niet tussen de speakers. Aangezien deze kamer veel groter is kan de apparatuur waarschijnlijk tussen de speakers geplaatst worden, wat is aan te raden in deze?
Mediaracks, zijn twee ladekasten, de bedoeling is om deze te vervangen voor wat dan ook, geïntegreerde kasten in de zijwand is wel mooi, maar andere suggesties zijn ook welkom.
Een kleed op de vloer is geen enkel probleem, verder heb ik geen meubelstukken waarmee je rekening zou moeten houden, behalve de speakers dan.


Verzonden: dinsdag 18 oktober 2005 14:14
In de bijlage (zie hieronder) tref je de basis aan van de uitwerking voor je ruimte.
Het laat zien waar we staan qua nagalm als de ruimte gebouwd is en de vaste elementen die sowieso een plaats moeten krijgen erin opgenomen zijn. Voor het overige zal de ruimte nog kaal zijn.
In het concept zal ik je ook een lijst met produkten en url's voorleggen die geschikt zijn om mee verder te werken. Aan jou dan de keuze om met het een of andere materiaal of materialen verder te rekenen.


naar boven

nagalmtijd kale ruimte

Plan voor Nagalmbeheersing.
Basisvoorstel
18 oktober 2005.

Naar aanleiding van het vooroverleg ten behoeve van het vinden van de optimale ratios zijn we uiteindelijk op een ruimte van 876 x 619 x 268 cm uitgekomen.
Met dit basisvoorstel wil ik je laten zien hoe de ruimte in kale toestand is qua nagalmtijd, en wat het toevoegen van het meubilair en de overige elementen die erin opgenomen moeten worden met die nagalmtijd doet. De resulterende nagalmtijd is de basis waarmee ik strak verder kan rekenen, wanneer jij mij hebt laten weten naar welke materialen de voorkeur uitgaat voor het aankleden van de ruimte.

Aan het eind van dit voorstel tref je een tabel aan met geschikte materialen en een link naar de website. De verkrijgbaarheid van deze materialen tbv particulieren is geen probleem; over de precieze prijzen weet ik niet altijd genoeg, omdat die voor een deel ook samenhangen met het aantal vierkante meters. De financiële haalbaarheid en informatie over de prijs is iets wat ik uiteraard aan jou overlaat.

De Kale Ruimte
De kale ruimte – 876x619x268 cm – bestaat uit de volgende door jou aangeleverde elementen:

• Toegangsdeur, 231x93cm, uitgevoerd als massief hout (geen opdekdeur dus);
• De constructie van de ruimte, zoals door jou aangegeven;
• De ramen zijn nog niet toegevoegd; daarmee wacht ik nog even, maar die zetten sowieso geen akoestische zoden aan de dijk qua invloed op nagalmtijd, dus het maakt weinig uit of ze er nu wel of niet bijzitten op dit moment.

Vanzelfsprekend is de nagalmtijd van deze forse, lege ruimte absurd lang. Klik hiervoor op de grafiek links.

Er is geen natuurlijke absorptie aanwezig in deze ruimte. De enige absorptie van betekenis is minimaal (tussen 100 en 200Hz) en wordt verzorgd door deur die als paneelabsorber werkt in het lage middengebied. De nagalmtijd in het laag ligt rond de 9 seconden en loopt in het laagste laag nog verder op. In het middengebied loopt de nagalmtijd geleidelijk aan terug naar ruim 4 seconden en in het hoog is 2 seconden nog altijd het gemiddelde. Dit alles is wat mij betreft volkomen normaal voor zo’n constructie en het kan allemaal prima worden beheerst.
Overigens is voor onze doeleinden enkel de rode en blauwe grafiek van belang. Merk op dat de grafiek boven begrensd is op 15 seconden en dat er helemaal onderin twee donkergroene lijnen te zien zijn waar tussenin de ideale nagalmtijd moet komen te liggen.

De vaste inrichtingsstukken
Deze zijn werkelijk minimaal en hieronder zie je welke onderdelen altijd in de latere berekeningen zullen zijn opgenomen:

• Laminaatvloer, direct op de betonnen ondervloer gelegd (uiteraard met de daartoe vereiste ondervloer);
• Een flinke stoffen fauteuil in plaats van 1 bankje; akoestisch gezien maakt het weinig uit of er twee stoelen of 1 bankje staan en los daarvan hebben ze sowieso maar heel weinig directe impact op de nagalmtijd. Wil je me laten weten als het niet om gestoffeerde meubels gaat hier, maar om bijvoorbeeld leer of een ander harder oppervlak?
• Twee audioracks, vooralsnog tegen de wand achter de luidsprekers geplaatst; ik ben uitgegaan van een breedte van 60cm, aangezien je zelf alleen de hoogte en diepte opgaf: de racks zijn uitgevoerd in hout en elk 60 x 60 x 53 cm.
• Er zijn vooralsnog geen mediaracks opgenomen; die kunnen straks inderdaad integraal met de wanden worden opgenomen in de ruimte;
• De luidsprekers zelf.

Na het toevoegen van deze inrichtingsstukken ziet de nagalmtijd eruit zoals hier links in de grafiek.

Allereerst zie je dat de grafiek nu op 10 seconden is begrensd. De nagalmtijd ligt globaal tussen 2 en 4 seconden, afgezien van de beide uiteinden van de curve. De target is wel flink dichterbij gekomen hierdoor, maar dat gaat in het begin altijd heel snel. Het wordt geleidelijk aan steeds moeilijker om nog iets van de tijd af te snoepen naarmate deze steeds korter wordt.

Groot Kleed
Er is voorzien in een groot, breedliggend kleed op de vloer, waarvoor ik de maten 300x450cm heb aangehouden; het betreft hier vooralsnog een wollen kleed, poolhoogte 5-7mm.

De impact op de nagalmtijd van dit kleed is niet zo heel groot, maar des te groter is het gehoormatige effect (ten goede, wel te verstaan)!

Na toepassing van het kleed ontstaat de nagalmtijd uit de grafiek links.

Duidelijk is dat het kleed niets toevoegt aan absorptie in het laagste laag, maar des te meer in het middengebied en het hoog. Een synthetisch kleed, dat je ook zou kunnen toepassen, zou iets minder absorptie in het middengebied opleveren. Dat is op zichzelf niet erg, vandaar dat de keuze voor het soort van kleed vooralsnog geheel open ligt. Een wollen kleed is de meest breedbandig absorberende stoffering en als zodanig heeft het ook de gunstigste uitwerking op de vloerreflecties.

Spelen met de Vloer
Eerder vertelde ik al dat het verschil in impact op de nagalmtijd bij diverse harde vloeren niet zo heel groot zou zijn.

Op basis van de bovenstaande situatie tot nog toe zal ik je enkele vloervarianten laten zien. In de linkerkolom, van boven naar beneden, en hieronder zie je achtereenvolgens een gepolijste natuurstenen vloer, een kurkvloer die direct met de ondergrond is verlijmd, direct verlijmd en gelakt parket, vinyl/marmoleum en tenslotte een voorbeeld van de impact van een dikke, wollen tapijtsoort.

Zoals je ziet is er inderdaad weinig verschil van betekenis tussen de harde vloeren. Alleen door toepassing van een tapijtvloer ontstaat enorme absorptie. Zo lijkt het bovenstaande een goede keuze te zijn, en dat is in zekere zin ook zo, maar in dit stadium zijn noch de wanden, noch het plafond al behandeld, terwijl toch de volle absorptie van het hoog al is gerealiseerd. Alles wat we nu nog zouden kunnen doen moet het hoog volledig ontzien.

De vrijheid die ontstaat door een van de harde vloeren te kiezen, in combinatie met een kleed naar keuze voor de vloereflectie, is vele malen groter. Via wanden en plafond zal uiteindelijk de nagalmtijd in zijn geheel binnen de target moeten komen te liggen, dus ook het sublaag.
Met name dit laatste is niet eenvoudig, want geen van de tot nog toe getoonde maatregelen heeft ook maar enige invloed van betekenis in het sublaag.



nagalmtijd met vinyl/marmoleum, verlijmd



nagalmtijd met wollen kwaliteitstapijt
op ondervloer

Waar we nu staan.
De kale kamer met de genoemde inrichtingsstukken en -- voorlopig -- een laminaatvloer, levert bij benadering de nagalmtijd hier links op:

Een nagalmtijd tussen 2 en ruim 3 seconden voor het midden en hoog, plus een veel te lange nagalmtijd in het sublaag, die we door middel van paneelabsorptie en afgestemde basstraps zullen moeten neutraliseren. Dit laatste zal vanuit de hoeken gaan geschieden; paneelabsorptie kan overal langs de wanden of via het plafond worden gerealiseerd.

Alvorens verder te gaan met aankleding zal ik je nu een aantal materialen voorleggen die geschikt zijn voor de diverse oppervlakken in je ruimte. Aangezien ik al weet dat je voorkeur uitgaat naar “hout” zul je zien dat in de tabel een aantal produkten worden genoemd die voor dat doel zeer geschikt zijn.

Als onderdeel van de wand- en plafondbehandeling zal ik in het vervolg van de uitwerkingen ook diffusers gaan opnemen op strategische punten, wanneer eenmaal de gekozen materialen op hun plaats gaan vallen.


Mogelijke Materialen
De produkten die in aanmerking komen som ik hieronder op, samen met een link naar de fabrikant. Ik bied hieronder bewust een uitgebreid programma aan. De prijzen variëren sterk; de materialen eveneens.

1. Extra stevige akoestische plaat geschikt voor wandgebruik, echter alleen in het wit verkrijgbaar. Bedoeld voor breedbandige absorptie met of zonder holle ruimte erachter.
2. Als 1, echter vanwege mindere stevigheid alleen voor plafond. In veel kleuren verkrijgbaar.
3. Alternatief voor 2. in meer pastelachtige tinten.
4. Als 1, echter ontziet dit produkt het hoog volledig.
5. Als 4,. met iets meer bruikbare hoogabsorptie.
6. Modulaire panelen. Dit zijn feitelijk de produkten van 1 t/m 3, maar meer geschikt gemaakt voor modulaire toepassing: er zit een frame omheen met diverse ophangmogelijkheden.
7. Houtwolcementplaten Een mogelijk alternatief, omdat het wat steviger is dan 2 t/m 5. Voor gebruik met of zonder holle ruimte erachter.
8. “Studio in a box” produkten. Alternatief voor al het bovenstaande, echter niet echt geschikt voor laag- en laagmiddenabsorptie (ondanks dat die indruk misschien gewekt wordt door de fabrikant).
9. Sonogamma. Diverse edelhout-produkten en panelen uit het aanbod komen in aanmerking, zoals Makustik, Sonotube, maar ook Resorber.
10. Luxe textiel-wandbekleding, bedoeld voor absorptie van laagmidden tot hoog.
11. Akoestische spuitplafonds op cellulosebasis, desgewenst in de massa gekleurd. Ook b edoeld voor wanden; een zeer fraai produkt!
    
    
    naar boven
    
    
    
    

Een zelfbouw-voorzetwand uit edeltriplex vormt een betrekkelijk goedkoop alternatief voor de zeer kostbare panelen van Sonogamma. Het basisprincipe van zo’n spotgoedkope plaatabsorber is HIER terug te vinden.

Het verschil met de van fraaie boringen of perforatie voorziene panelen van Sonogamma is dat bovenstaande constructie uitsluitend bedoeld is voor lage en midlage absorptie, terwijl de Sonogamma panelen door hun perforatie een veel breedbandiger bereik hebben in het middengebied en soms ook in het hoog, afhankelijk van het type.
Wanneer je dus voor de goedkopere plaatabsorbers zou kiezen, zullen we de benodigde midden- en hoogabsorptie op een andere manier moeten realiseren, maar dat is in geen geval een probleem omdat het plafond daarvoor uitstekend geschikt is. Soms is het plafond “de sluitpost” – d.w.z. dat de nagalmtijd die overblijft na het aankleden van de wanden bepalend is voor het type plafondbekleding dat als laatste aangebracht moet worden om de eindtijd helemaal in orde te krijgen. Soms ook is het plafond juist de start en zijn de wanden 'sluitpost'.

Ik wacht in elk geval eerst af welke produkten je voorkeur hebben en welke beslist NIET (ook belangrijk!) en zal daarna verder gaan met dit concept. Ik zal onder andere ook met de integratie van de luidsprekers en een geoptimaliseerde opstelling rekening gaan houden nu. Mochten er in de opstelling beperkende factoren zijn waarmee ik rekening moet houden, dan hoor ik het ook graag, anders zal ik de optimale opstelling zoveel mogelijk aan het rekenprogramma zelf overlaten door zo min mogelijk begrensde factoren in te voeren.


Sent: Tuesday, October 25, 2005 2:15 PM
Wederom bedankt voor de info.
Grappig om te zien wat de invloeden zijn van de verschillende inrichtingsstukken en natuurlijk de vloeren.
Eerst nog even een vraag over de verwarming, het is waarschijnlijk af te raden om een conventionele radiator te gebruiken? Ben aan het kijken wat eventuele alternatieven zijn. Vloerverwarming, zit je toch vast aan plavuizen. De airconditioning units kunnen ook verwarmen, maar ik ben bang dat het elektrisch verbruik enorm zal zijn.
Heb je toevallig enige ervaring hiermee en zo ja, wat zou je adviseren?

Om even terug te komen op de vaste inrichtingsstukken:

• De vloer hangt een klein beetje af van de verwarmingsmethode, dus laminaat of plavuizen, zoals je zelf al aangeeft scheelt dit niet zo heel veel omdat het allebei harde oppervlaktes zijn.
• De fauteuil zal eerder van leer zijn.
• De twee audioracks zijn 73 cm breed, elk rack bestaat uit 4 aluminium pilaren, deze zijn verbonden met houten kruisen, zie HIER. Het is het rack helemaal onder aan de pagina. De versterkers komen trouwens ook op aparte standaards te staan, in totaal drie stuks, maar wel laag bij de grond. Heeft een rack zoveel invloed in het geheel?
• Wat betreft mijn speakersysteem, omdat het nogal een fors systeem is en ik niet weet wat de invloed op de ruimte is, hier een korte omschrijving: het speakersysteem bestaat uit vier kolomen, twee midden-hoog panelen van 72cm breed, 186cm hoog en 4cm diep. De panelen lopen licht gebogen. Het laag wordt weergegeven door twee kolomen van ongeveer 45cm breed, 186cm hoog en 45cm diep. Over het algemeen worden de laag kolomen iets aan de buitenkant van de midden-hoog panelen geplaatst. De afstand van de laag kolomen tot de muur, wordt als startpunt het midden aangehouden van de midden-hoog panelen tot de muur. Het grootste probleem is eigenlijk om een goede koppeling te krijgen tussen het laag en het midden. De laag kolomen kunnen een frequentie weergeven van 15 tot 140 Hertz, dit is geheel instelbaar, de midden-hoog panelen lopen van ongeveer 90 Hertz tot 36 KHz.
• De diverse voorgestelde platen zien er redelijk goed uit en zijn ook redelijk betaalbaar.
• De houtwolcementplaten van Heraklith vind ik niet zo mooi, niet mijn keus dus.
• De oplossing met het wandtextiel ziet er op het eerste gezicht ook goed uit; de kosten heb ik nog niet inzichtelijk.
• Ook de platen die het hoog onzien zien er goed uit, vooral omdat de draagconstructie niet in het zicht zit.
• Je had het waarschijnlijk al geraden, de produkten van Sonnogamma vind ik erg mooi maar inderdaad erg duur, dan zou ik toch kiezen voor het zelfbouw alternatief. Lijkt me trouwens ook erg leuk om te doen.
• Wat ik ook erg mooi vind zijn de spuitplafonds; ik heb geïnformeerd en de kosten zijn ongeveer € 90 - 130,- per vierkante meter.
• Een eventueel alternatief van ditzelfde bedrijf heeft een meer open structuur, net zoiets als een pak sneeuw en de kosten zijn ongeveer € 40,- per vierkante meter.
• Veelal betreft het plafondabsorptie, als ik dan een keus zo moeten maken voor de wanden komt het erop neer dat de zelfbouw optie een goed alternatief is, vooral omdat de kosten redelijk beperkt zijn, de triplex platen kunnen desgewenst geschilderd worden en het lijkt me erg leuk om zelf te maken. Het moet natuurlijk wel het gewenste resultaat geven. Wat uiteindelijk ook belangrijk is hoe het totaal plaatje eruit komt te zien, dus met diffusers erbij.

Ik hoop dat je met deze informatie iets kunt.


Verzonden: donderdag 27 oktober 2005 12:57
Allereerst: ik zie zelf geen reden om conventionele verwarmingstechniek af te wijzen. Ik vraag me af waar jij precies op doelt; misschien mis ik zelf iets, dat kan natuurlijk best!
Vloerverwarming vooronderstelt inderdaad een natuurstenen vloer, maar ik denk dat je bijvoorbeeld ook vloerverwarming zou kunnen toepassen bij een gietvloer (korreltapijt). Ik denk op zich dat klassieke verwarmingstechniek in een ruimte met deze omvang geen probleem hoeft te zijn, zeker niet als je 'open' radiatoren gebruikt (lamellenradiator ipv plaatradiator). Je hebt ruimte genoeg om ze kwijt te kunnen.
Een van mijn klanten heeft een eigen bedrijf dat in elektrotechnische installatie is gespecialiseerd. Hij woont in [.....] en heeft zelf onlangs een ruimte in gebruik genomen die met de jouwe vergelijkbaar zal zijn. Als je dat nuttig zou vinden geef ik je zijn emailadres, zodat je hem om professioneel en deskundig advies kunt vragen. Ik moet eerlijk bekennen dat mijn specialiteiten niet in de bouwkundige randvoorwaarden liggen. Ik heb wel al veel klokken horen luiden op dit gebied, maar me nog niet aan de klepel gewaagd..... ;-)
Het lijkt me dus geen probleem om de vloer zelf nog even open te houden, maar het is tegelijk toch ook wel zaak om zo snel mogelijk hierover duidelijkheid te krijgen, omdat het voor de nagalmtijd een fundamentele zaak is wat we met de vloer gaan doen.

De audioracks zal ik zoals jij ze nu omschrijft inbrengen in de simulatie. De invloed ervan op de nagalmtijd is nagenoeg nihil; de plaats waar ze komen te staan kan wel kritisch zijn, maar ik verwacht in dit geval helemaal geen probleem op dit punt omdat er meer dan genoeg fysieke ruimte voorhanden is om een en ander optimaal neer te zetten.
Voor wat betreft de opstelling van het luidsprekersysteem ben ik van plan om aan het einde, als het plan eenmaal gevormd is, berekeningen uit te laten voeren die de beste plaatsen zullen tonen voor de laagunits. Een optimale opstelling kun je alleen op voorhand berekenen als je enkel het lagetonenbereik (< 300Hz) gewicht geeft in de berekeningen. Optimalisatie van midden en hoog zal geheel gehoormatig moeten geschieden, net als integratie van midhoog met de laagunits. Gezien de de verwachten aankleding, die diffusie zal omvatten, lijkt het mij echt niet nodig om hier problemen van te verwachten, tenzij die problemen in het systeem zelf zouden zitten natuurlijk. Wel denk ik -- en dan spreek ik uit eigen ervaring -- dat het correct opstellen van dit complete systeem zeker niet iets is wat je tussen de eerste koffie van de avond en het nieuws van 8 uur in kunt doen. Ik ben er zelf gemiddeld drie maanden mee bezig voordat een uitgangsopstelling helemaal uitgekristalliseerd is en verbetering op die manier in elk geval niet meer mogelijk lijkt.

De oplossing met wandtextiel kost, afhankelijk van dikte en uitvoering, 60 euro of meer per vierkante meter. Dat is dan inclusief installatie. Zoals je kunt zien zijn er meerdere mogelijkheden om dit materiaal toe te passen -- direct of opgespannen -- en zijn er ook meerdere diktes om uit te kiezen. Een aantal klanten heeft dit produkt met succes toegepast. Het is kostbaar, dat wel, maar dan heb je ook wat. Dat is een keuze, maar wel een die de totaalkosten van de inrichting sterk zal doen toenemen.
Waar het me nu om gaat en waar we nu naar moeten gaan kijken is toch wel naar een definitieve materiaalkeuze. Ik bedoel, wat het ook is dat je wilt gaan kiezen, er kan een goede eindsituatie mee gerealiseerd gaan worden. Of je nu voor de akoestische platen of voor het spuitwerk kiest aan het plafond maakt voor mij niet uit -- ik ben in staat alles wat ik je heb voorgelegd correct te integreren, maar de keuze moet je natuurlijk zelf maken.
Je begrijpt ook vast dat ik niet verder zou kunnen gaan met de simulatie als ik niet weet welke materialen mogen worden toegepast. Tegelijkertijd wil ik je niet dwingen een overhaaste keuze te maken. Zeker is in elk geval dat alle voorgestelde produkten voor de particuliere eindgebruiker verkrijgbaar zijn.
Geen enkele twijfel dus dat ik met akoestische plafondplaten een uitstekende basis kan leggen voor nagalmbeheersing, waarna er nog mogelijkheden genoeg overblijven voor de wanden. Hetzelfde geldt voor het spuitwerk: als je eerste voorkeur daar naar uit gaat blijven er ook nog genoeg soortgelijke of gelijke opties over voor de wanden. Misschien kun je me inmiddels iets meer houvast geven? Wat ik namelijk ook wil voorkomen is dat ik een uitwerking op gang breng met het ene plafond, terwijl je uiteindelijk zou kiezen voor een ander plafond en dan moeten we weer helemaal opnieuw aan de basis gaan starten. Als dat te voorkomen zou zijn, wil ik dat graag voorkomen; dat lukt ook bijna altijd wel.
Graag nog even nader bericht over de basis -- het plafond -- dan kan ik met een gerust hart aan de slag voor de volgende fase.


Sent: Tuesday, November 1, 2005 11:09 AM
Goedemorgen Toine,
Sorry dat het wat lang duurt, ik heb inmiddels met verschillende bedrijven contact gehad i.v.m. de plafonds. Ik heb ook al verscheidene monsters opgestuurd gekregen.
De in verschillende kleuren te verkrijgen plafondplaten zien er goed uit en zijn, niet te vergeten, heel betaalbaar en zelf te plaatsen. Wat ik ook nog een mooie oplossing vindt zijn de modulaire panelen die je noemde. Kosten voor deze platen, in kleur met aluminium rand en bevestigingsmaterialen, zijn ongeveer € 80,- voor een plaat van 1,2 X 1,2m. Volgens de fabrikant en de website is het voldoende om ongeveer 40% van het plafond te bekleden, dan vallen de kosten weer enigszins mee. Of die 40% voldoende is laat ik natuurlijk aan jou over. De rest van de oplossingen vallen wat mij betreft af, te kostbaar of niet mooi.

Ik moet eerlijk zeggen ik zit een beetje te twijfelen tussen deze twee oplossingen. Over het algemeen vind ik een systeem plafond niet zo mooi, vanwege de hoeveelheid zichtbare profielen. Daar kijk ik op kantoor al de hele dag tegen aan. Het heeft ook voordelen natuurlijk qua wegwerken van kabels en verlichting.
Ik weet natuurlijk ook niet hoe de integratie van het plafond met de diffusers eruit gaat zien, als de diffusers verdiept in het systeem plafond komen (zoals bij die Amerikaan) dan is het op zich wel mooi, misschien kun je daar iets meer duidelijkheid over geven, dus hoe de diffusie geïntegreerd wordt met de absorptie?
Zoals het er nu voorstaat gaat mijn voorkeur uit naar de modulaire panelen, flexibel qua plaatsen, eventueel te gebruiken op de wanden en je kunt wat spelen met kleuren.

Ik zie dat bij de compromisloze ruimte op je website massief hout toegepast kan worden, wat wordt er verder in de ruimte dan als absorptie materiaal toegepast?

Nog even een andere vraag, voor de diffusie wordt daar het zelfde profiel toegepast als bij de compromisloze luisterruimte. Ik kan momenteel een gebruikte frees en zaagbank kopen voor een erg aantrekkelijke prijs. Als er inderdaad veel profielen gemaakt dienen te worden en veel zaagwerk dan is het misschien de moeite waard.
Kun je dit enigszins op voorhand aangeven?


Verzonden: dinsdag 1-11-2005 16:09
Op de vragen van het bericht hierboven ga ik hieronder nader in.

• De modulaire panelen zijn metalen frames die gevuld kunnen worden met elk [....]paneel uit het leveringsprogramma, zo lees ik op de site. Wanneer je zou kiezen voor deze modules is het zeker mogelijk om de gekleurde plaatvariant daarin toe te passen. Het is min of meer wel correct gesteld dat bij gebruik van deze modules 40% bedekking afdoende zal zijn, alhoewel een en ander ook sterk afhankelijk is van de vloerbedekking. Deze produkten zijn niet primair ontwikkeld voor audiofiele luisterruimtes; de adviezen die zij geven gaan dan ook niet zo ver en houden niet altijd rekening met audiofiele overwegingen, zoals mijn werk dat wel vereist. Het betreft adviezen die voornamelijk op woon-/werkomstandigheden zijn afgestemd en daarbij is overmatige hoogdemping geen enkel probleem, omdat het stembereik nooit in het hoog uitkomt maar in het middengebied. Ook laagabsorptie is doorgaans niet van toepassing in dergelijke omgevingen. Mijn uitdaging is om een veel groter frequentiebereik in orde te krijgen qua nagalm -- binnenshuisakoestiek richt zich voor hen enkel op het frequentiegebied 300-2000Hz. Ons project gaat 30-10000Hz omvatten!
  Zie ook mijn voorstel hieronder .
• Van de meest gangbare platen bestaan diverse varianten. Er bestaat de mogelijk om in "verdekt verband" op te hangen, waardoor je dus helemaal geen profielen ziet! Daarnaast heb ik ruimtes gezien met systeemplafonds met witte profielen en witte platen en dat is zeker ook minder lelijk dan de standaard aluprofielen. Maar hoe dan ook: je kunt je beslist ook zonder zichtbare profielen een verlaagd systeemplafond ophangen. Ik ging er van uit dat je de montage-opties van de site had bekeken. Naadloos is niet mogelijk, maar de platen strak tegen elkaar aan dus wel.
• Echt duidelijkheid kan ik nog niet geven over het plafond en de integratie van de diffusers, maar wel alvast een voorstel:
  Je kunt een brede 'koof' buitenom maken -- zeg 60cm breed vanaf de muur. Daar zitten leidingen en andere zaken in en de koof zelf vervult een actieve rol in het bass-management door lage middenfrequenties te absorberen.
  Het overblijvende grote middendeel kun je bezetten met de modules (reken inderdaad op zo'n 40% van het resterende oppervlak), afgewisseld met strategische geplaatste diffusers van gelijke diepte als de modules (reken op 15% van het oppervlak) en plaatabsorptiemodules van gelijkte diepte als diffusers en modules. Het gehele middendeel kan dus in dezelfde diepte worden uitgevoerd als je dat zou willen.
  
  Ik heb me terdege gerealiseerd waar je voorkeur naar uitgaat, in grote lijn. Het plafond van de Amerikaan bevat veel houten plaatabsorptiemodules en ook basstraps, maar geen diffusie. Dat jouw plafond dat straks eventueel wel kan bevatten maakt voor het zicht weinig uit. Je zou de diffusermodules immers kunnen stofferen, zodat je ze niet ziet maar enkel tegen een gestoffeerde module aankijkt.
  
  Dat is in de ruimte op de foto links gebeurd: deze ruimte zit vol diffusers op plafond, zijwanden en achterwand. Deze achterwand is zelfs één grote diffuser!
  In mijn uitwerkingen waarmee ik nu kan gaan beginnen zal ik gewoon uitgaan van absorptiemodules van 120x120cm.
  Los daarvan wil ik graag voordat ik begin nog van je weten of de eerder genoemde koven rondom met een breedte van 60cm (een standaard plaatbreedte) die tevens absorbers zullen zijn, een goed idee zijn of juist niet. Het voordeel ivm het wegwerken van leidingen is groot. Veel klanten doen hetzelfde overigens rondom op de vloer: plinten die net wat dieper zijn dan de geplande wandafwerking, waarin ook leidingen kunnen lopen.
  Hieronder zie je twee (klikbare) inkijkjes van een veel kleinere ruimte waar ik momenteel ook aan werk, waarbij ook hout een grote rol moet spelen.
  
  
  
  Het plafond is over het midden in twee gedeeld -- dit is een wens van de klant zelf. Je kunt in elk geval zien dat er zowel boven als onderlangs plinten rondom lopen voor leidingen en elektra. De houten wanden zijn edeltriplex panelen op een holle ruimte; de hoeken bevatten cornertraps. Er zit daadwerkelijk een forse holle ruimte achter, omdat de houten triplexwand van zichzelf op 25cm voor de bestaande muur zit. Het plafond is overigens ook verlaagd en de diffusers die ook hier gaan komen zijn nog niet ingetekend (omdat we zover nog niet zijn nu). Op de staande wanden is al wel aangegeven waar diffusers zullen komen. Je ziet in elk geval twee tegenover elkaar liggende wanden op de twee inkijkjes.
• Over het realiseren van voldoende absorptie in de 'grote compromisloze ruimte': een deel van wat je het massief hout noemt zijn in werkelijkheid Sonogamma wandplaten met een bepaalde boring die specifiek bedoeld is voor het breedbandig aanpakken van het middengebied. In de praktijk is het zo dat er heel veel minder echte hoogabsorptie in een ruimte nodig is als middenabsorptie. De totale voorzetwandconstructies (ademend en gesloten) plus de diffusers zelf verzorgen krachtige absorptie van 100Hz tot 2,5kHz en de ademende platen werken specifiek in het middengebied 500-2000Hz omdat daar veel extra demping nodig is in dit geval. Het grote kleed op de vloer zal voor een stuk echte hoogabsorptie gaan zorgen in combinatie met een nog niet nader bepaalde aankleding van het resterende plafondoppervlak. In mijn berekeningen is het nog niet nodig om het plafond te behandelen met iets anders dan diffusers, omdat de nagalmtijd in orde lijkt te zijn, maar we houden dus de mogelijkheid achter de hand om het plafond achteraf nog te benutten voor hoogabsorptie als dat door metingen en gehoormatige ervaring blijkt nodig te zijn.
  Vergis je ook niet in de absorberende eigenschappen, hoewel enkel in het lage middengebied, van grote diffuseroppervlakken! Er zitten veel holle ruimtes in de diffuserconstructies. Het is achteraf in elk geval veel makkelijker om links of rechts iets toe te voegen dan om een teveel aan absorptie weg te krijgen, vandaar dat we de plafondaankleding zelf nog in het midden laten. Omdat jij niet voor de Sonogamma wandplaten zult kiezen moeten we de absorptie van dat belangrijke middengebied ergens anders vandaan zien te halen: plafondplaten op een holle ruimte. Het moet ergens vandaan komen......
• Nou en of het de moeite waard is om in eigen beheer te kunnen zagen en -- als je echt serieus te werk gaat -- te frezen. Van nature wil ik terughoudend zijn met het diffuseroppervlak, simpelweg omdat het veel en saai werk is en ontmoediging om de hoek op de loer ligt. Dat heb ik je in het begin ook al laten weten. Strategische diffusie is wat ik noem het minimum aan diffusie, waarbij ik het plafond zoveel mogelijk ontzie omdat het ook behoorlijk wat voeten in de aarde kan hebben om zware panelen aan het plafond te bevestigen. Die panelen die ik zal gaan voorstellen zullen ook niet zo diep zijn: 12-15cm. De nadruk ligt op de wand achter de luidsprekers en, in mindere mate, op de zijwanden en de achterwand.
  Wanneer iemand aangeeft de lat wat hoger te willen leggen of er geen probleem van maakt om diffusers te bouwen, ondanks het vele meerwerk, dan zal ik zeker meer nadruk leggen op het diffuseroppervlak. In jouw geval zou het sowieso goed zijn om de hele wand achter de luidsprekers zoveel mogelijk als diffuser uit te voeren. Ook de wand achter de zitplaats zou extra aandacht krijgen. De zijwanden enkel rondom de eerste reflectiepunten en het plafond eveneens, met genoemde ondiepe diffusers of ook met diepere exemplaren als jij aangeeft die te kunnen ophangen.

Ik hoop dat mijn aanknopingspunten je wat meer op weg helpen. Ik voor mezelf wil nog even van je weten hoe je over het verhaal van de koven en de plinten denkt, en dan kan ik gaan rekenen. Ik heb de ruimte zelf in elk geval al gebouwd in simulatie, maar dat gaat nogal snel natuurlijk! Laat me dat even weten, dan ga ik voor je verder.


Sent: Tuesday, November 01, 2005 11:19 PM
Bedankt voor je snelle reaktie.
Het idee van de 60cm koof in combinatie met de AKMA panelen en zoals je al aangaf eventueel Rockfon panelen met holle ruimte, lijkt me een mooie oplossing. De Sonogamma panelen zijn helaas nogal kostbaar en mijn budget is niet ongelimiteerd.
De twee ruimtes die je hieronder schetst hebben allebei wel wat, Bij de één de zichtbare houtconstructies en bij de andere juist niet, wat op zich wel een enorme rust geeft.
Wat de vloer betreft, ga toch maar uit van laminaat. De bouwer zou nog laten weten wat de afmetingen van de lamelradiatoren zijn, kunnen we deze misschien ook nog meenemen in het geheel.


Verzonden: woensdag 2-11-2005 00:54
Ik kan hiermee inderdaad nu verder, Arjen. Dat zal morgen al zijn; je hoort binnenkort in elk geval van me met het eerste echte concrete voorstel.
Groeten, Toine.


naar boven

Twee Uitgewerkte Voorstellen
Verzonden: donderdag 3 november 2005 23:16
Onderwerp: twee uitgewerkte plannen

Op basis van het vooroverleg zijn twee uitgewerkte plannen aan de klant voorgelegd. In feite is het enige verschil tussen Plan A en Plan B de aankleding van het plafond.

Bij Plan A is het plafond geheel afgewerkt als verlaagd systeemplafond en bij Plan B is in plaats daarvan gebruik gemaakt van absorptiemodules, bezet met dezelfde plaat als die van Plan A, maar dan modulair.

Hier links zijn de twee (klikbare) basisplannen te zien.

Het Voorstel in Detail

Links is de plattegrond van Plan B te zien (de keus waarmee de klant uiteindelijk verder wil gaan). Het plan bestaat uit 10 elementen die hieronder geïdentificeerd worden:

1. [....] Modules verspreid over het volledige plafond, uitgezonderd in gebied 2. Er wordt uitgegaan van het equivalente oppervlak van 12 modules van 60x60cm, ofwel een oppervlak van 4,3m2
2. Plafonddiffusie – ongeveer 1/6 deel van het plafond zal uit relatief ondiepe (± 13cm) diffusers bestaan
3. Zijwanddiffusie – het middendeel van elke zijwand zal over een lengte van 3m met diffusers worden bekleed
4. Diffusie op de wand achter de luidsprekers – hier zullen twee diffusermodules een plaats vinden op de eerste reflectiepunten en er omheen
5. Diffusie op de wand achter de luisterplaats – hier zal een aaneengesloten diffusermodule worden aangebracht die tevens de toegangsdeur bedekt (nadere uitwerking van de constructieve consequenties van zo’n oplossing in overleg)
6. Hoog afgestemde basstrap (160Hz midden op de achterwand tussen de luidsprekers (achter de audioracks dus)
7. Vier diepe cornertraps in de hoeken van de kamer, elke basstrap zal uiteindelijk worden verdeeld in twee gelijke helften met een licht verschillende afstemming
8. Twee plaatabsorbers op de achterwand vinden een plaats tussen de diffusermodules en de cornertrap
9. Vier plaatabsorbers vinden op de vrije gedeelten aan de zijwanden een plaats.
10. Op de twee zijwanden nog vier [....] modules.

Plan A is dus hetzelfde als B, op punt 1 na. In plaats van toepassing van de losse modules zal het volledige plafond worden bedekt.

Nagalmtijden Plan A & B

Vanzelfsprekend is de nagalmtijd van beide voorstellen uitstekend. Dat is immers het belangrijkste doel geweest van het intensieve vooroverleg: om uiteindelijk uit te komen op een ruimte die een correcte nagalmtijd heeft.

Links zijn de onleesbare grafieken te zien van beide plannen, die leesbaar worden door ze aan te klikken.

Plan A geeft duidelijk wat meer absorptie dan B, hoewel de grafieken niet de doorslag moeten geven. Het is niet zo dat de ene situatie beter is dan de andere. Ze zijn beide ideaal.

De klant zelf beoordeelt welke optie hem het beste aanstaat, waarna het gekozen plan in detail wordt uitgewerkt.

Hieronder enkele thumbnails met 3D-inkijkjes. In dit stadium, waarin de ruimte dus nog niet bestaat, zijn dit voor SoundScapeS de enige mogelijkheden om de klant enigszins te laten zien hoe de toekomstige ruimte er qua indeling, vlakverdeling, ruimtewerking en vulling uit gaat zien. Voor de klant en degeen die met aandacht de opbouw van het verhaal heeft gelezen is zo'n inkijk, ondanks de visuele tekortkomingen, altijd een nuttige manier om tenminste een ruimtelijk indruk van het project te krijgen.

tweemaal inkijk Plan A -- diffusie geïntegreerd in plafond



tweemaal inkijk Plan B -- modulaire plafondabsorptie

Mediaracks en ramen
Een geschikte plaats voor de mediaracks is voor Plan A de kale muurdelen links en rechts van de luisterplaats. Voor Plan A + B zou het ook mogelijk zijn om de twee plaatabsorbers op de achterwand te laten vervallen ten gunste van de mediaracks.

Er zou een raam achter de luidsprekers middenop de achterwand kunnen komen, waardoor de afgestemde hoge basstrap 160Hz geheel of gedeeltelijk komt te vervallen.
Bij Plan A kan er eventueel ook een raam komen in de buitenmuur rechts van de luisterplaats, op het nog kale muurdeel. Dat zou voor Plan B eveneens kunnen, door de Akma modules op dat deel weg te laten en er een raam in te bouwen.
Definitieve uitwerkingen van de basstraps kan ik pas op het allerlaatst doen, alsmede bouwplannen voor de diffusers. We moeten immers eerst nog de details van deze voorstellen uitwerken.


Commentaar
Ik hoop dat beide invalshoeken je voldoende idee geven van mijn plan. Zoals je me vroeg heb ik getracht om zoveel mogelijk de houten wandpanelen, afgewisseld door diffusie te integreren met de cornertraps. In Plan A is nog een heel klein stukje “kale” muur te zien; in Plan B is alles bedekt, maar zijn er weer grote delen van het plafond zichtbaar. Uit de inkijkjes blijkt in elk geval heel duidelijk hoe de ruimte oogt met en zonder verlaagd plafond; dat komt goed tot uiting.
Ik hoor graag van je welk van de twee plannen je wilt implementeren, zodat ik die verder in detail kan gaan uitwerken en voorzien van maatvoeringen. Wanneer je bepaalde diffuseroppervlakken te groot vind, geef het dan aan. Als ze te klein zijn ook. Andere ideeën zijn ook welkom; nu kunnen we ze nog implementeren.



Sent: Sunday, November 13, 2005 8:57 AM
Ziet er goed uit, ik heb natuurlijk even de tijd genomen om het één en ander uit te zoeken en te overwegen.
Na lang wikken en wegen kies ik toch voor Plan B; dit i.v.m. de hoogte die behouden blijft, wat denk ik toch wel een ruimtelijk effect geeft.
Tevens is het aanzienlijk minder werk en ik denk dat het er uiteindelijk mooier uit gaat zien. De media racks komen dan i.p.v. de plaatabsorbers, geeft dit trouwens geen nadelige effecten?
Dan neem ik aan dat je doelt op bijvoorbeeld twee paneelabsorbers die plaatsmaken voor mediaracks? Bijvoorbeeld, in de plattegrond, de twee die min of meer aan weerszijden van de luisterplaats tegen de zijwand staan.
Het plan zoals ik het opgemaakt heb kan dat wel hebben, als dat het enige is dat komt te vervallen.

Verder heb je het nog over een raam t.p.v. de 160Hz bastrap, hier ook weer de vraag, wat is het nadeel hiervan om deze weg te laten?
Het nadeel om ook deze basstrap weg te laten voegt zich bij dat van de twee plaatabsorbers die komen te vervallen en samen min of meer hetzelfde werkgebied hebben. De nagalmtijd van het lage middengebied zal enigszins oplopen maar niet buiten de target komen. Het zal echter op het randje zijn.

Wat eventueel ook nog een optie zou zijn is smalle, brede ramen aan de bovenkant van de ruimte.
Lijkt mij een heel goede optie, eerlijk gezegd. Wat ik dan nog zou moeten weten is hoeveel oppervlak je wenst en hoe hoog die ramen moeten worden.

Wat de diffusers betreft, ik ga toch af op jouw expertise, als een grotere oppervlakte aan diffusers beter is, dan heb ik daar geen problemen mee.
Wat gebeurt er eigenlijk als het diffusie oppervlakte vergroot of verkleind zou worden?
Als het oppervlak verder vergroot zou worden komt dat alleen maar ten goede aan verbetering van het reflectiegedrag van geluid in de ruimte, maar er zijn in zoverre grenzen aan die uitbreiding te stellen omdat er ook nog oppervlak moet overblijven dat dienst doet ivm nagalmtijdbeheersing. Het verkleinen van het oppervlak maakt dat voor een optimale opstelling van de luidsprekers en luisterplaats de plaats van de diffusers steeds kritischer wordt naarmate het oppervlak kleiner wordt. Hoe kleiner het oppervlak, hoe belangrijker het wordt om de diffusers precies op de eerste reflectiepunten te plaatsen; hoe groter ze worden, des te makkelijker zal het zijn om op verschillende plaatsen te zitten zonder dat de eerste reflectiepunten 'diffuserloos' zullen worden.

Kun je ook al iets meer vertellen over wat voor diffusers je het hebt.
Het volledige verhaal over de zelfbouwdiffusers kun je HIER vinden.
Aangezien het uitwerken van de diffuserconfiguratie de volgende stap zal zijn ga ik er van uit dat je het verhaal aandachtig wilt lezen. Alles wat je over diffusie zult willen vragen is er gebundeld (om te voorkomen dat ik elke klant steeds hetzelfde zou moeten vertellen natuurlijk). Tevens is er een foto-album geheel gewijd aan diffusers.

Wat betreft de koven langs de zijkanten, als het niet nodig is dan liever niet, of ze moeten een duidelijke functie als bv. Basstrap hebben. De bedoeling is toch om alle 220v bekabeling onder de grond door te laten lopen en verder heb ik eigenlijk niet zoveel wat weggewerkt dient te worden.
Okee, geen probleem; we doen het zonder koven en plinten.

Nog even een correctie op het verhaal, je gaat uit van een stoffen fauteuil, terwijl dit waarschijnlijk leer wordt. Ik weet niet of het veel uitmaakt in het totaalbeeld, maar goed ik denk toch het vermelden waard.
Dat zal worden aangepast, maar het gevolg zal niet echt waarneembaar zijn in de nagalmkarakteristiek.
Zoals ik in mijn uitwerkingen al aangaf koos ik voor redelijk uitgebreide diffusie n.a.v. mijn mailtje op 1-11:

"Nou en of het de moeite waard is om in eigen beheer te kunnen zagen en -- als je echt serieus te werk gaat -- te frezen. Van nature wil ik terughoudend zijn met het diffuseroppervlak, simpelweg omdat het veel en saai werk is en ontmoediging om de hoek op de loer ligt. Dat heb ik je in het begin ook al laten weten. Strategische diffusie is wat ik noem het minimum aan diffusie, waarbij ik het plafond zoveel mogelijk ontzie omdat het ook behoorlijk wat voeten in de aarde kan hebben om zware panelen aan het plafond te bevestigen. Die panelen zullen ook niet zo diep zijn: 12-15cm. De nadruk ligt op de wand achter de luidsprekers, en in mindere mate op de zijwanden en de achterwand. Wanneer iemand aangeeft de lat wat hoger te leggen, of er geen probleem van maakt om diffusers te bouwen ondanks het vele meerwerk, dan zal ik beslist meer nadruk leggen op het diffuseroppervlak. In jouw geval zou het sowieso goed zijn om de hele wand achter de luidsprekers zoveel mogelijk als diffuser uit te voeren. Ook de wand achter de zitplaats zou extra aandacht krijgen. De zijwanden enkel rondom de eerste reflectiepunten en het plafond eveneens, met genoemde ondiepe diffusers of ook met diepere exemplaren als jij aangeeft die te kunnen ophangen."

Omdat ik niet echt een rechtstreekse reactie hierop heb gekregen ben ik bij mijn voorstellen uitgegaan van een behoorlijk uitgebreide diffuserconfiguratie, inclusief plafonddiffusie. Die configuratie ligt niet vast, zo meldde ik erbij. We zijn nu in het stadium om die diffusers vorm te geven, dwz dat ik van jou wil weten of de voorgestelde oppervlakte goed is, of juist groter of kleiner moet op bepaalde oppervlakken.


Sent: Tuesday, November 29, 2005 4:27 PM Subject: RE: hoe nu verder???
De uitgebreide diffuserconfiguratie is wat mij betreft prima.
In bijgaand eindplan (zie hieronder verderop) is die diffuserconfiguratie nu in detail uitgewerkt en gaat vergezeld van de bouwplannen. Aanvullende informatie over die zelfbouw is op de diffuserpagina te vinden en eventuele onduidelijkheden vul ik graag aan.

Wat betreft de mediaracks, in het plan zei je het volgende:
"Voor Plan A + B zou het ook mogelijk zijn om de twee plaatabsorbers op de achterwand te laten vervallen ten gunste van de mediaracks"; hier doelde ik eigenlijk op. Ik weet niet of deze minder kritisch zijn dan de plaatabsorbers aan de zijkant. Is het ook niet mogelijk om de mediaracks bijvoorbeeld op de cornertraps te plaatsen. In het Amerikaanse ontwerp, is dit volgens mij ook het geval.
De plaats van de paneelabsorbers is niet heel kritisch, omdat ze niet de allerlaagste frequenties hoeven te absorberen. De frequenties die ze wel moeten absorberen maximaliseren zich in de nabijheid van de wanden. Ik heb in mijn eindplan de mediaracks op de zijwanden geplaatst aan weerskanten van de luisterplaats, maar als jij ze uiteindelijk toch op de achterwand zou plaatsen is dat geen enkel probleem en zal dat niet tot een verstoring van het plan leiden.
Het is evenwel geen optie om de racks OP de cornertraps te plaatsen, omdat het hier gaat om afgestemde absorbers die een vrije circulatie nodig hebben over het frontpaneel. In de genoemde ruimte is er geen sprake van afgestemde basstraps achter de mediaracks; ook daar is het werkingsprincipe paneelabsorptie. Het is dus wel mogelijk om de mediaracks OP een paneelabsorber aan te brengen aan de zijwand of op de achterwand, maar ik heb dat bewust niet gedaan omdat de diepte van de gehele constructie daarmee nog verder toeneemt. In plaats daarvan koos ik ervoor om de voorzijde van de mediaracks te integreren met de voorzijde van de rest van de wand waar ze in opgenomen zijn. Maar ook hier geldt dat als jij liever de mediaracks OP de paneelabsorbers zou plaatsen, dat geen probleem is.
Een andere oplossing is misschien het verkleinen van de diffusieoppervlakte, dan kunnen de plaatabsorbers misschien wel worden behouden, waardoor de kritische 160Hz binnen de bandbreedte blijft. Dit aspect speelt altijd een rol in mijn eindplannen. In principe is het diffuseroppervlak ondergeschikt aan de overige elementen. Dat wil zeggen dat ik het oppervlak van diffusers verminder indien er behoefte is aan meer basstraps of paneelabsorbers. Omgekeerd zou ik dat niet doen -- ik zou zomaar geen basstraps of paneelabsorbers opofferen omdat er dan meer diffusers kunnen komen. Het fundament is een correcte nagalmtijd; op dat fundament is altijd meer dan genoeg ruimte voor goede diffusie.

Waarom is er trouwens voor een diffuserconfiguratie links en rechts achter de speaker gekozen i.p.v. één grote in het midden achter de speaker? Heeft dat met de dipool afstraling van mijn speaker te maken? Stel dat ik in de toekomst naar een dynamisch syteem zou gaan (waarschijnlijk niet), heeft deze diffuserconfiguratie dan nadelen?
De reden voor die gescheiden diffusers is omdat de eerste reflectiepunten op de wand achter de luidsprekers veel dichterbij de luidsprekers zelf en veel verder uit het midden liggen als dat ze op de wand achter de luisterplaats liggen. Ga zelf maar na met de spiegel.....
De tweede reden is de behoefte aan paneelabsorptie PLUS een raam. Behalve op die plaats is er geen andere goede plaats voor het venster, behoudens de optie met hooggeplaatste smalle ramen (die het uiteindelijk is geworden). In het eindplan heb ik rekening gehouden met het feit dat je zowel een paneelabsorber in het midden tussen de luidsprekers kunt plaatsen, alsook de diffuserconfiguratie kunt doortrekken. De ruimte kan het gemis van die paneelabsorbers wel hebben; ik heb bewust teveel ervan in het basisplan ingebracht omdat ik me realiseer dat er later nog het een en ander van af zal gaan vallen. Zo ook hier dus.
Noch de plaats van de diffusers, noch de soort diffuser zal problemen geven met om het even welk type luidsprekers. De diffuserconfiguratie op de wand achter de luidsprekers heeft vanwege de dipolaire luidsprekers nu een behoorlijk hoge bovenste grensfrequentie voor diffusie gekregen en is als zodanig 'overkill' wanneer er een dynamisch systeem zou staan, waarbij een zo hoge bovengrens niet persé nodig is. Voor het overige zitten de diffusers op plaatsen waar ze sowieso zouden zitten, los van de aard van het luidsprekersysteem.

Nu dan de ramen, erg moeilijk punt, ik wil toch wel graag wat daglicht naar binnen kunnen krijgen en eventueel de mogelijk om de ruimte te ventileren. De oppervlakte van het/de raam/ramen maakt me niet zoveel uit, heb je eventueel zelf een voorkeur? De keuze is dus één raam in het midden achter de luidsprekers of  lange smalle ramen aan de bovenkant van de ruimte.
Ik heb gekozen voor hooggeplaatste ramen in het eindplan. Dat is een keuze vanuit akoestische overwegingen. Het raam midden tussen de luidsprekers is akoestisch gezien geen geslaagde plek. Zelfs niet met die diffusers er omheen gedrapeerd. Hoge ramen zijn echter niet problematisch, akoestisch gezien, en als ze dat optisch gezien voor jou ook niet zijn dan is het de beste keuze.
Ik hoor graag wat je van het eindplan (zie hieronder) vindt, zodat ik het daarna los kan laten. Het vergt best veel om elke keer na een flinke tussenpoos weer helemaal in een project te kruipen. Voor jou is het de enige ruimte natuurlijk, maar voor mij zijn er voortdurend een stuk of 5 of meer die beurtelings de volgende fase in gaan.


naar boven

Eindplan voor Nagalm- en Reflectiebeheersing.
30 november 2005.

Van de eerder uitgewerkte twee plannen A & B is Plan B uiteindelijk verwerkt tot dit eindplan. Dat is het plan waarin het plafond met de losse modules zal worden behandeld. Er is nu allereerst naar gestreefd om de correcte breedbandige nagalmtijd te behouden die in aanleg in het plan al aanwezig was. Toegevoegd zijn de hooggeplaatste vensters en de mediaracks – deze laatste ten koste van enige paneelabsorptie die vooraf daar was voorzien, maar wat niet tot problemen voert nu het weggelaten wordt. De vier cornertraps hebben hun definitieve afstemming gekregen en daarvoor zijn aan het einde de bouwplannen gegeven, alsook in de bijlage “afbeeldingen.zip”, waarin wederom alle relevante grafische zaken ondergebracht zijn. De diffuserconfiguratie is ook definitief – de bouwplannen zijn eveneens bijgesloten. Ik heb gestreefd naar een zo effectief mogelijke verdeling van diffusie en naar een zo bouwvriendelijk mogelijke configuratie aan met name het plafond (gewichtsreductie door relatief ondiepe panelen). In het gedeelte over diffusie zul je verder zien dat je redelijk vrij bent in enkele parameters rondom de bouw ervan, terwijl andere parameters onveranderlijk zouden moeten zijn.


De uiteindelijke Ruimte en de Aankleding
De kale ruimte – 876x619x268 cm – is gebaseerd op de eerdere optimale ratioberekeningen. In het basisplan waren reeds opgenomen de elementen: toegangsdeur, laminaatvloer, stoffen fauteuil (die inmiddels lederen fauteuil geworden is), audioracks en een wollen kleed van 300x240cm. Inmiddels zijn ook de mediaracks erin opgenomen en uiteraard de ramen.
De nagalmtijd van het oorspronkelijke plan B was bij benadering zoals hier links aangegeven.

Omdat dit op zichzelf een uitstekende eindsituatie is moeten alle veranderingen die tov het plan worden aangebracht uiteindelijk weer een even correcte eindsituatie opleveren, indien mogelijk. Maar dit is in elk geval het uitgangspunt en voor mij het handvat om aan vast te houden bij de onderstaande aanpassingen op het originele Plan B.


Eindplan – de elementen
Sommige van de eerdere elementen zijn aangepast ten opzichte van het conceptplan B, andere zijn ongewijzigd gebleven en er zijn er ook enkele toegevoegd:

1. [.....] Modules op het volledige plafond, uitgezonderd waar het punt 2 betreft. Er wordt uitgegaan van het equivalente oppervlak van 14 modules van 120x120cm (het eerdere plan bevatte er 12!);
2. Plafonddiffusie – ongeveer 18% van het plafond bestaat uit een aaneengesloten diffuseroppervlak met een paneeldiepte van 12cm. Het betreft een oppervlak van 279x350cm, samengesteld volgens het schema verderop;
3. Zijwanddiffusie – het middendeel van elke zijwand zal met een aaneengesloten diffuseroppervlak van 272cm breed worden behandeld; de paneeldiepte is 19cm;
4. Diffusie op de wand achter de luidsprekers – hier zullen twee diffusermodules van elk 148cm breed een plaats vinden rond de eerste reflectiepunten. De paneeldiepte is 20cm. Indien gewenst mag dit ook als één aaneengesloten diffuseroppervlak worden uitgevoerd (zie ook 5);
5. Het centrale deel tussen de diffusers van no.4 bevat 2 [.....] modules van 120x60cm boven elkaar, gemonteerd op het frontpaneel van een paneelabsorptiemodule van 11cm diep (uiteraard alleen indien je het onder 4 genoemde voorstel overneemt) Eén van mijn overwegingen is om de hoeveelheid werk van het bouwen van diffusers op allerlei akoestisch zo min mogelijk ingrijpende manieren toch te reduceren; in mijn simulatie ben ik daarom uitgegaan van twee diffusers met [.....] modules er tussenin.
6. Diffusie op de wand achter de luisterplaats – hier zal een aaneengesloten diffusermodule van 276cm breed worden aangebracht die tevens de toegangsdeur integreert, indien mogelijk; de paneeldiepte is 25cm. Er zijn verschillende manieren om met de hinderpaal van de deur om te gaan. Het is mogelijk om de diffuser meescharnierend met de deur te bouwen (moeilijk!) en het is ook mogelijk om een verrijdbare diffusermodule voor de deur te rijden als er geluisterd wordt (makkelijk).
7. Vier diepe cornertraps in de hoeken van de kamer, elke trap is uiteindelijk te verdelen in twee gelijke halve segmenten met een licht verschillende afstemming (zie de bouwplannen aan het eind);
8. Twee plaatabsorbers op de achterwand vinden een plaats tussen de diffusermodules en de cornertrap; ook de vrije ruimte boven de diffuser is paneelabsorber;
9. Vier plaatabsorbers vinden op de vrije gedeelten aan de zijwanden een plaats.
10. Op de twee zijwanden aan weerszijden van de luisterplaats komen twee mediaracks.
11. Bovenlangs de zijwanden (boven 200cm) is er voorzien in vensters met een hoogte van ca.50cm. Voor het behoud van het volle benodigde paneelabsorberoppervlak is de plaatsing van de ramen zodanig gekozen dat ze hier niets aan afdoen, zoals op de plattegrond en in de inkijkjes te zien is.
12. Vanwege de ramen is de maximale hoogte van de zijwandconstructies 200cm, uitgezonderd die van de paneelabsorbers – die blijven allemaal kamerhoog; alle zijwandconstructies behalve genoemde paneelabsorbers zijn geplaatst op een plint van 10-20cm hoogte of, naar eigen keuze, direct op de grond. De reden voor de plint is opnieuw werkbesparing, met name voor de diffuserbouw. De onderste 20 tot 30 cm hoeven niet persé als diffuser te worden uitgevoerd, hoewel het natuurlijk wel mag als dat optisch mooier is volgens jou.
13. Ook de diffusers op de voorwand en de achterwand zijn volgens het hoogteschema van 12 gebouwd, dwz eventueel staande op een plint of hangende op 20cm boven de vloer, en doorlopend tot 200cm.
14. Omdat hier geen ramen boven de diffusers komen wordt de resterende vrije ruimte ingenomen door paneelabsorptie, teneinde weer zoveel mogelijk op de ideale nagalmtijd uit te kunnen komen.
    
    

Dat laatste is uiteindelijk wel gelukt, zoals je ziet in de uiteindelijke nagalmtijd hieronder.

Nagalmtijd Eindplan
met bovengenoemde 14 elementen

Een nieuwe plattegrond -- zonder en met de bovenstaande nummering erin aangegeven -- hieronder:

Plattegrond en schematische weergave van de akoestische elementen in het eindplan

Maten en Afstanden
Links zie je een tweedelige plattegrond van de ruimte met alle voor het ontwerp relevante maten erbij.


Inkijkjes
Om de details uit de plattegronden ietwat inzichtelijker te maken helpen de inkijkjes hieronder. Ze kunnen aangeklikt voor een vergroting.

Na al het visuele geweld moet het mogelijk zijn om de constructieve details zelf in te vullen, lijkt me. Mochten er nog dingen onduidelijk zijn gebleven, dan hoor ik het graag.







Inkijkjes in het eindplan...

Diffusers
De totale diffuserconfiguratie in deze ruimte valt uiteen in vier verschillende onderdelen:

• zijwanden
• plafond
• luidsprekerwand
• wand achter de luisterplaats.

Voor elk van deze oppervlakken heb ik in een verschillend diffuserontwerp voorzien. Ik zal ze achtereenvolgens bespreken en een bouwplan erbij plaatsen.

Plafonddiffusie (2)
Het bouwplan voor de plafonddiffuser zie je linksboven (de bouwplannen op deze pagina zijn niet volledig of de maten zijn incorrect; sorry.....).
De periodebreedte (paneelbreedte) bedraagt dus 31cm. Dit is een zo eenvoudig mogelijk te bouwen diffuser die niettemin een ruim diffusiebereik heeft, met name in het middengebied. De plafondconfiguratie is de enige waarvoor ik een afwijkende layout voorstel, overeenkomstig onderstaand schema:

De oriëntatie van de segmenten is in principe belangrijk bij deze vorm van diffusie. Bovenstaand voorstel is het resultaat van ervaringen en experimenten, en is erop gericht om de geluidsgolven ruimtelijk juist te verspreiden.
De rest van de diffuserconfiguraties is rechttoe-rechtaan: de segmentoriëntatie is bij alle staand toegepaste panelen verticaal.

Zijwanddiffusie (3)
Deze diffuser komt qua bouw in grote lijnen overeen met de plafonddiffuser, maar is wat dieper tbv een lagere onderste grensfrequentie. Het bouwplaan staat links.

Bij deze zijwanddiffuser ben ik uitgegaan van een paneelbreedte van 34cm – dus gebruik van zijsegmenten van 25mm. Uiteraard is 22mm ook toegestaan, en dan wordt de totale breedte van deze configuratie 268 ipv 272cm. Deze breedte wordt in elk geval gerealiseerd door 8 periodes naast elkaar te plaatsen. Zie ook de eerdere inkijkjes hierboven.

Diffusie achter de luidsprekers (4)
Deze diffuser vereist de meeste arbeidsenergie per oppervlakte-eenheid; links het bouwplan. Dat komt enerzijds omdat het een QRD-11 ontwerp is, met per definitie smallere segmenten, maar ook omdat deze segmenten bewust smal gehouden werden om een vrij hoge bovengrens voor diffusie te realiseren achter het dipoolsysteem.

Drie periodes (zie de zelfbouw-diffuserpagina voor uitleg van termen en begrippen) zijn samen 148cm breed en grenzen aan de cornertrap. Het bouwplan toont een asymmetrische versie van het paneel. Door het linker zijsegment te halveren en links en rechts een helft te plaatsen, kan een symmetrisch paneel bekomen worden. Uiteraard kan dan het rechtse scheidingswandje komen te vervallen. Het is ook toegestaan om de dikte van deze twee zijsegmenten 5mm groter te maken, dat beter zou uitkomen met verkrijgbare plaatdiktes.

Diffusie achter de luisterplaats (6)
Dit is weer een redelijk snel te bouwen diffuser – de breedte van een periode is 46cm en er worden 6 periodes naast elkaar gebruikt voor de totale breedte van 276cm.

De basstraps
Bij het ontwerpen van de frontpanelen voor de basstraps heb ik getracht om de latdiepte zoveel mogelijk als afstemparameter te gebruiken en alleen als het niet ander kan de latafstand (luchtspleetbreedte). Zodoende blijft de boel optisch in balans. Tevens is de latbreedte binnen redelijke grenzen variabel, zodat je kunt zien welke maar het best voor je uitkomt ivm aankoop van het hout.

De bouwplannen hebben een bestandsnaam volgens het schema links.

Hierbij is A steeds de onderste helft en B de bovenste helft van de cornertrap. Elk van de vier traps is dus inwendig in twee gelijke delen verdeeld die geheel onafhankelijk van elkaar zijn. De bouwplannen hieronder zorgen voor de juiste afstemming.

Ik wil je wijzen op een animatie op de basstrap-pagina -- klik HIER.
De animatie waar het om gaat is deze.
Op deze pagina vindt je het antwoord op de meeste vragen die naar aanleiding van de bouwplannen hieronder kunnen ontstaan.

Opstelling – een uitgangspunt
De diffuserconfiguratie laat heel veel ruimte voor opstellingsexperimenten. Twee mogelijk goede uitgangspunten voor je opstelling vindt je links.
Bovenaan een opstelling voor de dipolaire zuilen.

Daaronder de opstelling die de wooferunits als uitgangspunt neemt.

Mogelijk is deze laatste opstelling praktisch gezien niet zo handig, maar het zou zeker de moeite lonen om het eens te proberen! Deze berekening zou in combinatie met de uitstekende ratios een optimale plaats moeten zijn voor het laag. Deze tekeningetjes zijn trouwens niet op schaal!



Voor zover ik het zo kan overzien heb je hiermee alles in handen om je ruimte helemaal uit te werken. Uiteraard blijf ik tussentijds beschikbaar voor aanvullingen en suggesties of voor eventuele onduidelijkheden die pas tijdens de bouw naar voren zouden komen.
Het zou me een plezier doen als je in de gelegenheid zou zijn om af en toe wat fotomateriaal te sturen; dat is vooral nuttig om op mijn site te gebruiken ter illustratie.

Ook ben je uiteraard welkom om t.z.t. nog van mijn diensten gebruik te maken voor het meettechnisch controleren van het daadwerkelijke plan dat is uitgevoerd of voor eventuele aanpassingen die door de praktijk worden ingegeven.

Ik wil wederom je reactie op dit plan afwachten alvorens het project hier aan deze kant af te sluiten.


naar boven

Sent: Thursday, December 01, 2005 10:03 AM
Subject: RE: eindplan ruimte / bouwplannen basstraps en diffusers / luidsprekeropstelling
Dank je voor het plan, ziet er erg goed uit, vooral de ramen op deze manier spreken me erg aan.
Ik zal het plan verder doornemen en zo snel mogelijk terugkoppeling geven.


Verzonden: dinsdag 6-12-2005 16:37
Het Plan ziet er erg goed uit en ik ben er zeer content mee. Nog wel even een opmerking: bij de diffusie achter de luidsprekers heb je het over 3 periodes á 37cm met een totaal van 148cm breed, ik neem aan dat je hier 4 periodes bedoelde?
Dat is helemaal correct, het zijn inderdaad vier periodes!
Eén van de ontwerpcriteria voor een goed diffuseroppervlak is overigens dat er een minimum van 4-5 periodes breedte moet worden gebruikt voor het verkrijgen van een homogeen diffusiepatroon.

Een uitdaging is inderdaad de diffusie achter de luisterplaats, dit i.v.m. de deur is daar nog alternatief voor?
Behalve de twee alternatieven die ik in mijn advies al noemde zou ik het ook niet weten. De deur zit fysiek gezien hoe dan ook op de plaats waar achterwanddiffusie het meest essentieel is. Als de deur in het midden achter de luisterplaats zou zitten zou het geen probleem zijn om diffusie aan weerskanten ervan te plaatsen. De asymmetrische plaatsing van de deur maakt bovendien dat je op de gespiegelde positie aan de andere kant precies hetzelfde moet doen. Als je dus zou besluiten om de deur vrij te houden van diffusers en alleen rondom de deur panelen te plaatsen, dan zul je dat aan de andere kant van het midden ook moeten doen anders ga je het beslist horen dat er linksachter wel, en rechtsachter geen diffusie hangt.
Even voor de duidelijkheid: het simpelste alternatief dat ik noemde is om het diffuserpatroon gewoon door te laten lopen over de deur, maar om het ter plekke van de deur mobiel uit te voeren (een module op wieltjes dus, die je tijdens het luisteren in het 'gat' rolt voor de deur). Zou dat een onoverkomelijk probleem zijn?

In je ontwerp van de plafonddiffuser heb je o.a. 20mm en 40mm als maat genomen; dit zijn moeilijk verkrijgbare houtmaten. Is dit nog enigszins aan te passen? Hetzelfde geldt voor de bodemplaat van 10mm. Is het een probleem als dit bv 9 of 12mm zou worden?
Ik ben me bewust van het gegeven dat niet elke plaatmaat altijd haalbaar is, maar dacht daar juist rekening mee te hebben gehouden. Ik zal de diffusers achtereenvolgens bespreken om te zien waar het probleem lijkt te liggen. Over de verkrijgbaarheid van plaatdiktes: je zult verbaasd staan over wat er allemaal te krijgen is bij een goede groothandel. Tot en met in de massa gekleurd mdf aan toe! Zie de link verderop......

• Achterwanddiffuser: de zijsegmenten van ..mm kunnen niet uit 1 stuk bestaan, maar deze dikte stel ik zelf altijd samen uit ..+..mm op elkaar. Het aanpassen van de bodemplaatdikte naar 12mm is geen enkel probleem. De diffuserwerking zelf verandert er niet door, al zou je een dikte van 50mm gebruiken; enkel de totale paneeldiepte neemt wat toe. Je mag ook 18mm gebruiken als achterwanddikte en ook voor bodemplaat en bovenplaat, als je dat zou willen, maar hou er rekening mee dat het gewicht door zulke maatregelen enorm toeneemt en de prijs ook, terwijl er geen reden is om zulk dik plaatmateriaal te gebruiken. Een goed geassembleerde diffuser is zelfs met de dunste plaatdiktes zeer stevig!
• Plafonddiffuser: De zijsegmenten van ..mm kunnen worden opgebouwd uit ..+..mm, maar als je dat liever doet mag je daarvoor ook een enkele plaatdikte nemen van ..mm. Elke millimeter betekent in elk geval gewichtstoename! De scheidingswanddikte van ..mm mag ook ..mm worden! Eventueel mag het ook ..mm worden, maar dat geeft weer nodeloos gewichtstoename.
• Voorwanddiffuser: Wanneer je deze symmetrisch wilt bouwen halveer je het linker segment en plaatst links en rechts een eindsegment van ..mm. Dat is in de praktijk waarschijnlijk niet haalbaar, dus je mag ook ..mm nemen voor de gehalveerde zijsegmenten. De scheidingswanddikte van ..mm zou geen probleem moeten zijn. Er is zelfs in de bouwmarkt ..mm mdf te koop!
• Zijwanddiffuser: Het lijkt erop dat hier geen problemen mee zullen zijn. Ook hier geldt dat je de bodemplaatdikte mag aanpassen naar 12 of 18mm. Op grond van zijn constructie wordt een diffuser een zeer stevig geheel. Het is niet zo dat de constructie echt zijn stevigheid moet ontlenen aan een meer dan 10mm dikke achter- of bodemplaat.

Wel is het zo dat het veel makkelijker is om een wat dikkere bodem en zijwanden te kiezen, omdat je daarin heel goed deuvelverbindingen kunt aanbrengen. Bij wanddiktes van ..mm lukt dat niet; bij ..mm lukt het wel met 6mm deuvels en met ..mm is het geen probleem om ook 8mm deuvelverbindingen te gebruiken.

Weet je toevallig ook een goeie houthandel?
Eerlijk gezegd weet ik geloof ik niet eens waar je woont! Je noemde ooit Ron Ploeger; als je in zijn buurt woont zou ik hem daarover maar eens benaderen. Hij heeft zijn kanalen voor hout wel gevonden. Mocht je in het zuiden des lands wonen, dan is de firma [.....] net over de grens in België de grootste die ik ken! Die verkoopt onder andere het in de massa gekleurde mdf, maar ook gewoon mdf en wel in de gekste diktes.
Ik weet dat er in Nederland ook dergelijke groothandels zitten; als Zuid-Nederland geen optie is en je niet in de buurt van Ron woont, dan heb ik nog een klant die zelf in de interieurbouw zit. Ik zou hem kunnen vragen naar een groothandel in jouw regio.

In elk geval heel erg bedankt voor je diensten zover, zoals je weet staat de ruimte volgend jaar gepland, ik zal je op de hoogte houden en mocht ik ondertussen nog vragen hebben dan hoop ik dat het geen probleem is.
Natuurlijk is dat geen probleem! Het hoort bij de nazorg dat je ook tijdens de bouw nog met eventuele onduidelijkheden kunt komen. Ik zou niet willen dat er iets in het plan verkeerd wordt geïmplementeerd, dus bij twijfel zou ik zeker contact opnemen.

Heel veel succes verder met je business, ik zal je zeker aanbevelen bij mijn college audiofielen.
Met vriendelijke groeten....
Dat is vriendelijk, dank je wel. Ik heb een beetje een idee wat je straks gehoormatig te wachten staat! :-)
Succes en met vriendelijke groet,
Toine.

Nazorg
Ongeveer een half jaar na het afsluiten van dit project kwam onderstaand mailtje van de klant.

Sent: Tuesday, May 09, 2006 3:19 PM
Subject: Luisterruimte
Goedemiddag Toine,
Alles goed?
Een half jaar geleden heb je een compleet akoestisch plan voor mij geschreven, ik heb nog een paar vragen hierover?
Het plan heb ik voor de zekerheid bijgevoegd.
Hallo Arjen,
Bedankt voor de moeite; ik heb echter zelf ook alle correspondentie van het project bewaard. Mijn reactie hieronder, tussen de regels.....

Ik volg nog steeds vol belangstelling alle ontwikkelingen op je website.
Wat mij opviel zijn de nieuwe diffusers (de WaveWeaver) die je zelf verkoopt, deze reduceren de hoeveelheid hout, het gewicht en de diepte.
Is het mogelijk om hier bouwtekeningen van te krijgen voor mijn ruimte?
Op dit punt zal ik je wellicht teleurstellen, maar die tekeningen houd ik voor mezelf. Een uitvinder geeft niet de plannen van zijn uitvinding weg; niet dat ik me uitvinder wil noemen, maar het idee slaat duidelijk wel aan. Er zijn sinds de diffusers op de site staan een stuk of vier mensen geweest die op slinkse wijze hebben geprobeerd een tekening te krijgen (heel originele trucs overigens). Niet dat ik jou nu nummer vijf wil noemen hoor. Jij stelt gewoon open de vraag..... Ik wilde enkel laten zien dat de belangstelling er wel is! :-)

Waar ik vooral op doel is de plafonddiffusie die qua gewicht wat aan de forse kant is, op je website staat een WaveWeaver model-1, die nagenoeg dezelfde afmetingen heeft. Voor de zij, achter en voor diffusie zou het natuurlijk ook goed uitkomen als de hoeveelheid hout, het gewicht en de diepte gereduceerd wordt.
Vanzelfsprekend kun je voor jezelf eens uitrekenen wat het zou kosten om WaveWeaver-1 aan het plafond te hangen ipv de zelf te bouwen panelen. Ik denk dat je al met al niet veel goedkoper uit gaat zijn in zelfbouw, tenzij je de werkuren niet zou rekenen; dat is natuurlijk het sterke punt van deze ontwerpen.

In het plan is ook gekozen voor diffusie achter de luidsprekers, is het niet beter om dan te kiezen voor een WaveWeaver FullRange?
Is het ook niet raadzaam om de diffuser in een ronding te laten lopen i.p.v. recht?
Een ronding is niet echt nodig, maar het zou zeker wel mogen als je het meerwerk er voor over hebt. Het levert geen akoestische winst op; alleen optische winst.
Het is zeker nuttig om te kiezen voor een fullrange diffuser, absoluut. Tegen de tijd dat ik de FullRange zal kunnen leveren, kan en zal ik ook de profielen los leveren die ingebed moeten worden in een ontwerp voor zelfbouw. Niettemin zijn de door mij in jouw plan uitgewerkte panelen voldoende breedbandig om een heel goed resultaat te geven; ik heb dat in elk geval op diverse plekken al gehoord. Aangezien ik geen enkel zicht heb op de tijd die nog nodig is om de FullRange te kunnen gaan leveren zou ik er ook niet op wachten als ik jou was.

Een ander belangrijk punt is dat de opening van de luisterruimte ongeveer 80cm i.p.v. een 100cm vanuit de zijwand komt, dit heeft met de keuken te maken.
Is het mogelijk om de wand voor de basstrap hierop aan te passen, m.a.w. misschien kan de hoek van 45 graden aangepast worden.
Dit zal dan ten koste van het cd rack gaan, maar dat is niet erg.
Die 20cm kan wel worden ingeleverd op de basstrapruimte, dunkt mij. Ik zou er in elk geval geen zorgen over hebben.


Verzonden: woensdag 10-5-2006 17:08
Bedankt voor de snelle reactie,
Nog even over de basstrap, 20cm inleveren betekent dit dat de hoek van 45 graden gehandhaafd blijft en dus de oppervlakte kleiner, of blijft de oppervlakte gelijk en moet de hoek bijgesteld worden? Zie de tekening rechts.
En is het raadzaam om dan de front basstraps ook aan te passen, zodat ze gelijk van vorm zijn?
Voor wat betreft de eerste vraag: dat mag je zelf beslissen; de diepte blijft uiteindelijk gelijk, alleen het oppervlak varieert.
Voor wat betreft de tweede vraag: ik zou de andere basstraps ongemoeid laten als dat mogelijk is.


Sent: Tuesday, June 13, 2006 1:54 PM
Geen probleem om mijn project als voorbeeld te gebruikt. Lijkt me leuk; heb ik ook een soort naslag werk!

Vorige week is begonnen met de fundering van het huis, deze week wordt er al een begin gemaakt met de wanden.
De luisterruimte lijkt in elk geval enorm groot, kan niet wachten tot het zover is.
Ik zal met de tijd wat foto’s opsturen, misschien ook wat voor op je website.
MvG


naar boven